De 5 highlights van Indonesië die je écht niet wilt missen

Indonesië laat zich niet samenvatten in één plaatje. Het ene eiland is regenwoud waar orang-oetans door de kruinen klimmen, het volgende een rij vulkanen die ‘s nachts roken, en een vlucht van een uur verder zwem je tussen mantaroggen. Daarom staat op deze lijst geen enkel eiland twee keer.

Vijf ervaringen dus, op Sumatra, Flores, Java, de Gili’s en Bali. Ze staan niet in de volgorde van de route, maar in de volgorde waarin ze bij je blijven hangen. En bovenaan staat niet het bekendste eiland, maar het eiland dat voor ons het mooiste van het land is.

Een paar van deze vijf kosten een nacht slaap. Dat hoort erbij: de mooiste momenten van Indonesië beginnen vaak om drie uur ‘s nachts, met een zaklamp en een trui in je tas.

1. Orang-oetans in de jungle van Bukit Lawang

Ergens boven je kraakt een tak. De gids steekt zijn hand op, de groep staat stil, en twintig meter hoger hangt een orang-oetanmoeder aan één arm in een boom, met een jong dat zich in haar vacht vastklemt. Ze kijkt even naar beneden, plukt een vrucht en klimt rustig verder. Niemand zegt iets. Dat hoeft ook niet.

Bukit Lawang is een dorp aan de snelstromende Bohorok, op de rand van Gunung Leuser National Park, en over de hangbruggen loop je van je bed zo het bos in. De orang-oetans rond het dorp stammen af van dieren die hier sinds de jaren zeventig zijn teruggezet in het wild, en ze leven vrij. Je zoekt ze met een erkende gids, houdt minstens tien meter afstand en voert niets, ook niet als iemand dat voorstelt. Ben je verkouden, blijf dan een dag thuis: orang-oetans kunnen het van je overnemen.

Doe de trek van twee dagen. Je loopt een dag door het bos, ziet met wat geluk ook gibbons, makaken en Thomas-bladapen, en slaapt in een kamp aan de rivier onder een zeil. De volgende ochtend drijf je op een rij aan elkaar gebonden binnenbanden door de stroomversnellingen terug naar het dorp. Alles bij elkaar kost dat €120 per persoon als je met z’n tweeën gaat. Pin genoeg in Medan, want in het dorp lukt dat lastig. Onze tip: kies je gids op wat hij vertelt over de dieren, niet op zijn prijs. Meer staat in de highlights van Bukit Lawang en orang-oetans zien in Indonesië.

Ons oordeel: het moment waarvoor je naar Sumatra komt, en de nacht aan de rivier is precies wat het verschil maakt

2. Varanen en manta’s in Komodo National Park

Bij zonsondergang liggen er in de haven van Labuan Bajo tientallen houten zeilschepen voor anker, en daarachter kleurt een zee vol eilanden van groen naar paars. De volgende ochtend om zes uur vaar je erheen. Op Rinca of Komodo loop je achter een ranger met een gevorkte stok over droge heuvels, tot er een varaan van een paar meter lang op het pad ligt, met zijn gespleten tong naar buiten.

Daarna gaat het van hoogtepunt naar hoogtepunt. Op Padar klim je een halfuur naar een uitkijkpunt boven drie baaien in drie kleuren, en bij Manta Point zie je de manta’s vaak al vanaf het oppervlak. Een gedeelde speedboot doet het park in één lange dag, vanaf ongeveer €80 plus de entree. Kun je het betalen, neem dan twee of drie dagen op een houten boot, vanaf ongeveer €200. Dan sta je op Padar voordat de dagboten komen, zie je bij zonsondergang duizenden vleerhonden uitvliegen boven de mangroven, en slaap je onder de sterren op het dek.

Sinds april 2026 mogen er nog 1.000 bezoekers per dag het park in, en op Padar loop je in een vast tijdvak. Boek je boot dus een paar dagen vooruit, vraag naar het vroegste tijdvak, en kies een boot met reddingsvesten en een radio, niet alleen de goedkoopste. Heb je een open wondje, meld het dan bij de ranger: varanen ruiken bloed van ver. Hoe je een boot kiest, staat in de boottocht door Komodo vanuit Labuan Bajo.

Ons oordeel: een van de mooiste stukken zee van het land, en te mooi om er alleen met een speedboot doorheen te razen

3. Zonsopkomst bij Bromo en blauw vuur in de Ijen

Het is half vijf, je staat met een muts op en je handen in je zakken, en onder je ligt een wolkendeken. Dan kleurt de lucht oranje, de wolken zakken weg, en daar ligt hij: de Bromo, een rokende kegel midden in een vlakte van grijs vulkaanzand, met de geribbelde Batok ernaast en daarachter de Semeru. Slaap je in Cemoro Lawang, op de rand van de caldera, dan loop je in een kwartier naar het uitzichtpunt Mentigen, zonder jeep.

Na het ontbijt loop je de Zandzee in, in een minuut of vijfenveertig, langs de tempel van de Tengger naar een trap van ruim tweehonderd treden. Boven kijk je de krater in en hoor je de vulkaan brullen. Wacht daarmee tot een uur of acht: om half zes wil iedereen tegelijk die trap op, en een paar uur later heb je de rand bijna voor jezelf. De entree kost €11 tot €16, en die koop je vooraf online.

Dan de trein in ongeveer vier uur naar Banyuwangi, voor een tweede nacht zonder slaap. Vanaf Paltuding klim je in het donker drie kilometer naar de kraterrand van de Ijen, en diep onder je dansen blauwe vlammen van brandend zwavelgas. Bij het eerste licht zie je het grootste zure kratermeer ter wereld, turquoise en dampend, en mannen die manden vol gele zwavel omhoog dragen.

Geef die mijnwerkers voorrang op het smalle pad: ze dragen het zwaarst. Buitenlanders klimmen sinds 2024 alleen met een erkende gids, in de krater draag je een gasmasker, en met astma of hartklachten blijf je op de rand. Hoe je de twee aan elkaar knoopt, staat in Bromo en Ijen combineren.

Ons oordeel: twee vulkanen, twee wekkers om drie uur, en allebei de keren spijt je je van geen minuut slaap

4. Schildpadden onder je snorkel op de Gili’s

Op de Gili-eilanden is het enige verkeersgeluid een fietsbel. Er rijden geen auto’s en geen scooters, je stapt van de boot met je slippers in het water, en dat blijft zo tot je vertrekt. Je hoeft er niet eens een tocht voor te boeken: zet een masker op, zwem een stukje van het strand af, en grote kans dat er een groene zeeschildpad onder je door glijdt, op zijn gemak, alsof jij er niet bent.

Drie eilanden, drie karakters. Gili Trawangan is het grootst en het drukst, met hostels, duikscholen en elke avond wel een feest. Gili Air zit daartussen, gezellig met een dorpsgevoel, en Gili Meno is het stilst, met de mooiste stranden. Voor de kust van Meno staat Nest, een cirkel van 48 levensgrote beelden op drie tot zes meter diepte, waar het koraal langzaam overheen groeit. En wie wil leren duiken, haalt hier zijn Open Water voor ongeveer €275.

Snorkel ‘s ochtends, voor de boten varen, houd een paar meter afstand en zwem de schildpadden niet achterna. Blijf langs de kust: tussen de eilanden is de stroming sterk. Aan het eind van de middag fiets je in een uurtje rond Gili T naar de schommels in het water aan de westkust, precies op tijd voor de zon boven de Agung. Welk eiland bij je past, staat in welk Gili-eiland kies je.

Ons oordeel: de makkelijkste wildernis van het land: een masker, een strand en een schildpad op een paar slagen

5. Rijstterrassen en tempels rond Ubud

Ubud is de plek waar Bali groen wordt. Om zeven uur hangt er nog mist in de vallei van Tegallalang, waar de rijstterrassen als trappen tegen de helling op lopen en boeren het water van veld naar veld leiden. Loop niet bij het grote uitzichtpunt waar de bussen stoppen, maar daal de vallei in en klim aan de overkant weer op. Na tien minuten ben je de drukte kwijt en sta je tussen de terrassen zelf.

Het beste van Ubud gebeurt voor negen uur. Bij zonsopkomst loop je over de Campuhan Ridge, een smal pad tussen twee rivierdalen, gratis en een uur tot anderhalf heen en terug. In Tirta Empul baden Balinezen al meer dan duizend jaar onder stenen spuiers in heilig bronwater, en met een sarong mag je meedoen: volg gewoon de volgorde van wie voor je staat. ’s Avonds dansen op het binnenplein van het paleis de Legong-danseressen bij het licht van fakkels, voor ongeveer €5.

En overal is het geloof gewoon zichtbaar: offerbakjes van palmblad op de stoep, een processie die de weg op komt, een tempel achter elke muur. Stap om de offertjes heen, draag een sarong in de tempel, en laat in het Monkey Forest je eten in je hostel: de makaken zijn sneller dan jij. Meer staat in de highlights van Ubud.

Ons oordeel: het hart van Bali, en wie zijn wekker vroeg zet, heeft de mooiste uren van het eiland bijna voor zichzelf

Heb je tijd over?

De stilte van het Tobameer. Na de jungle zak je op Sumatra af naar een kratermeer van zo’n honderd kilometer lang, met in het midden het eiland Samosir. Je slaapt in Tuktuk, zwemt vanaf de steiger van je guesthouse en rijdt op de scooter langs Batak-huizen en de stenen koningsstoelen van Ambarita. Boek je eerste twee nachten, niet meer: hier sneuvelt je reisplan het eerst. Meer in de highlights van het Tobameer.

Drie dagen op een klotok in Tanjung Puting. In Kalimantan vaar je op een houten rivierboot de Sekonyer op, met een kok, een kapitein en een matras aan dek. Langs de oever hangen neusapen, en bij drie voederplekken, waaronder Camp Leakey, komen orang-oetans uit het bos. Reken op ongeveer €125 per dag met alles erbij, en boek je klotok eerst, pas daarna je vluchten.

De kraterrand van de Rinjani. Vanuit Senaru op Lombok klim je in twee dagen naar de rand op 2.641 meter, en slaap je in een tentje boven Segara Anak, een turquoise meer met een rokende kegel erin. Buitenlanders klimmen met een erkend trekkingbureau, vanaf ongeveer €150. Van januari tot en met maart zijn de paden bijna elk jaar dicht.

Borobudur in de ochtendnevel. Tussen Bromo en Jakarta ligt Yogyakarta, en daar staat de grootste boeddhistische tempel ter wereld. Om zes uur hangt er nevel tussen de palmen, steekt de Merapi in de verte boven de bomen uit en zitten op de bovenste terrassen boeddhabeelden in stenen klokken, al twaalf eeuwen lang. Boek je tijdvak vooraf op ticket.borobudurpark.com, want de ochtenden zijn het eerst op.

Drie kleuren op de Kelimutu. Na Komodo rijd je over de Trans-Flores-weg naar Moni, waar om vier uur de wekker gaat voor de Kelimutu: drie kratermeren, elk in een andere kleur, die de zon een voor een raakt. Boek twee nachten, dan krijgt een mistige ochtend een herkansing.

Het rif van Raja Ampat. Helemaal in het oosten, voor de kust van Papoea, snorkel je vanaf de steiger van je homestay tussen scholen vissen en zwartpuntrifhaaien. Het is de duurste stop van het land, dus blijf vier of vijf dagen, en kom tussen oktober en april, als de zee het kalmst is.

Onze vijf highlights van Indonesië

1. Orang-oetans zoeken op een tweedaagse trek in Bukit Lawang, met tuben als afsluiter
2. Varanen, Padar en manta’s op een boot door Komodo National Park
3. De zonsopkomst bij Bromo en het blauwe vuur in de krater van de Ijen
4. Snorkelen met schildpadden vanaf het strand van de Gili-eilanden
5. De rijstterrassen, de heuvelrug en de tempels rond Ubud in het eerste licht

Kun je alle vijf in één reis doen?

Ja, en ze liggen zelfs mooi op een rij van west naar oost. Je begint in Medan voor Bukit Lawang, vliegt door naar Java, neemt de trein naar Bromo en Banyuwangi, steekt met de veerboot over naar Bali voor Ubud, vaart vanaf Amed naar de Gili’s en vliegt vanaf Lombok in ongeveer vijf kwartier naar Labuan Bajo. Alleen de sprong van Sumatra naar Java en die naar Flores gaan door de lucht.

Reken op een maand. Bukit Lawang vraagt drie tot vier dagen, Bromo en de Ijen samen vier tot zes, Ubud drie tot vier, de Gili’s vier tot vijf en Labuan Bajo drie tot vier, en daar komen de reisdagen bij. Dat past precies in je visum van dertig dagen, of je verlengt het één keer. Kies voor juni tot en met september: dan zijn de junglepaden het droogst, de ochtenden bij Bromo het helderst en is het rond Komodo droog en zonnig. Hoe die stops op elkaar aansluiten, staat in onze route door Indonesië in vier weken.

Moeten we er één uitkiezen: Bukit Lawang. Komodo is spectaculairder en Bromo is fotogenieker, maar het moment dat een orang-oetan boven je pad stilhangt en je aankijkt, terwijl je verder alleen de rivier hoort, is het moment waarop Sumatra je voor altijd heeft. Wanneer welk eiland op zijn best is, staat in de beste reistijd voor Indonesië.