Kalimantan is de plek in Indonesië waar de wegen ophouden en het water het overneemt. Op Java rijd je met de trein van vulkaan naar vulkaan, op Bali met de scooter van rijstveld naar strand. Hier ga je met een houten rivierboot de jungle in en met een speedboot de Celebeszee op. Er zijn geen feeststraten, geen surfkampen en bijna geen hostels. Wel orang-oetans die op een paar meter van het pad uit de bomen komen, en schildpadden die onder je steiger hun ontbijt eten.
Kalimantan is het Indonesische deel van Borneo, het derde grootste eiland ter wereld. Het noorden van datzelfde eiland, met Sabah en Sarawak, hoort bij Maleisië, en dat maakt de twee een mooie aanvulling op elkaar: daar bezoek je de orang-oetans vanuit een hostel aan de weg, hier woon je drie dagen tussen ze op het water.
In de route door Indonesië is Kalimantan een uitstapje per vlucht. Je vliegt erheen vanaf Java, het makkelijkst vanuit Jakarta of Surabaya, en daarna terug naar Java of door naar Bali. De twee stops liggen ver uit elkaar, aan twee kanten van het eiland, en ook daartussen neem je het vliegtuig.
Waarom Kalimantan?
Kalimantan is het stuk Indonesië dat de meeste backpackers overslaan, en precies daarom komen de reizigers die het wel doen er stil van terug. Je ruilt een paar dagen gemak in voor natuur zonder hekken.
- Orang-oetans in het wild bij drie voederplekken langs één rivier
- Slapen aan dek van een klotok, midden in een nationaal park
- Snorkelen met schildpadden, manta's en kwallen die niet steken
- Paalwoningen boven helder water, zonder rijen ligbedden
- Ver van de drukke route, met weinig andere reizigers
Kalimantan past bij natuurliefhebbers, snorkelaars en iedereen die na Bali iets wil zien waar nog weinig reizigers komen.
Onze route over Kalimantan
Begin in het zuiden en eindig in het oosten. Dan sluit je aan bij Java aan het begin en houd je aan het eind Bali, Sulawesi of Raja Ampat binnen bereik.
- Tanjung Puting, 3 tot 4 dagen. Je vliegt naar Pangkalan Bun en stapt in Kumai op een klotok die je over de Sekonyer naar Camp Leakey en twee andere voederplekken vaart. De reden om naar Kalimantan te gaan.
- Derawan, 4 tot 5 dagen. Via een overstap op Java vlieg je naar Berau, en met de auto en de speedboot ben je een halve dag later op een eiland met schildpadden onder de steiger. Van daar vaar je naar het kwallenmeer van Kakaban, de manta’s van Sangalaki en de lagune van Maratua.
Drie dagen
Met drie dagen doe je Tanjung Puting: de klassieke tocht van drie dagen en twee nachten op de klotok, langs alle drie de voederplekken. Vlieg ‘s ochtends aan vanuit Jakarta, dan vaart je boot dezelfde dag nog weg, en ben je drie dagen later weer op Java. Met een vierde dag komt er een nachtwandeling bij.
Een week
Een week is genoeg voor allebei, als je strak plant. Dag 1 tot 3 zit je op de klotok, en op de middag van dag 3 vlieg je terug naar Java en slaap je daar een nacht. Op dag 4 vlieg je vroeg naar Berau, zodat je voor één uur ‘s middags landt en dezelfde dag nog de boot haalt. Dag 4 tot 7 is voor Derawan, Kakaban en Sangalaki.
Tien dagen
Met drie dagen extra wordt het een reis zonder wekker. Je neemt een vierde dag op de rivier, een rustdag op Java tussen de twee stops en een vijfde dag op Derawan, zodat je een paar nachten op Maratua slaapt en daar duikt.
Beste reistijd voor Kalimantan
Kalimantan ligt op de evenaar en is het hele jaar warm, tussen de dertig en drieëndertig graden. Regen valt er in elke maand. De beste tijd voor allebei de stops is juni tot en met september: droog genoeg op de rivier en kalm genoeg op zee.
In sommige droge jaren drijft er tussen augustus en oktober rook van bosbranden over Kalimantan. Kijk vlak voor je vertrek hoe het ervoor staat; je bootorganisatie in Kumai weet het als eerste.
Reizen door Kalimantan
Kalimantan bereik je per vliegtuig, en je reist er ook per vliegtuig doorheen. Tussen Tanjung Puting en Derawan ligt meer dan achthonderd kilometer hemelsbreed, en de snelste weg ertussen gaat terug over Java.
Aankomen. Naar Pangkalan Bun, het vliegveld van Tanjung Puting, gaan dagelijks vluchten vanuit Jakarta, Semarang en Surabaya. Kom je van Bali, dan stap je over in Surabaya of Jakarta. Naar Berau, de poort naar Derawan, vlieg je in ongeveer een uur vanaf Balikpapan, en er gaan ook vluchten vanaf Surabaya en Jakarta.
Rondreizen. Scooters, Grab en treinen spelen hier geen rol. In Tanjung Puting is de klotok je vervoer, je keuken en je bed, en die haalt je meestal op bij het vliegveld. Bij Derawan rijd je van het vliegveld in twee tot tweeënhalf uur naar Tanjung Batu en neem je daar de speedboot. Tussen de eilanden huur je een speedboot, en die deel je het liefst met andere reizigers.
Verder de route op. Na Derawan vlieg je terug naar Java of Bali, of je gaat verder naar het oosten: naar Raja Ampat vlieg je met een overstap, meestal in Makassar. Wil je Borneo rond maken, dan gaan er vanuit Tarakan en Nunukan boten naar Tawau in Sabah, op anderhalf uur van Semporna.
- Vliegtuig naar het zuidenJakarta, Semarang of Surabaya naar Pangkalan Bun
- KlotokKumai naar Camp Leakey 4 tot 5 uur varen
- Vliegtuig tussen de stopsMet een overstap op Java naar Berau
- Auto of busBerau naar Tanjung Batu 2 tot 2,5 uur
- SpeedbootTanjung Batu naar Derawan ongeveer 30 minuten
Praktische informatie
Kalimantan is duurder dan de rest van Indonesië, en dat komt niet door het eten of de bedden. Het geld gaat zitten in de klotok, de vluchten, de transfers en de speedboten. Reis je met z’n tweeën of drieën, dan deel je bijna al die kosten, en dat scheelt per persoon flink. Voor het visum lees je onze visumpagina, en welke prikken je nodig hebt staat bij vaccinaties voor Indonesië.
Op de klotok en tussen de eilanden betaal je contant: de fooi voor de bemanning, de speedboot, de warung. Pin dus genoeg rupiah in Pangkalan Bun of Berau voordat je het water op gaat. Welke kaart je daarvoor meeneemt, staat bij betaalkaarten.
Op de Sekonyer heb je een groot deel van de tocht geen bereik, en dat is ook wel zo rustig. Laat thuis weten dat je drie dagen offline bent. Op Derawan en in de steden werkt mobiel internet wel; een simkaart of e-sim regel je het makkelijkst al op Java.
Pangkalan Bun loopt op dezelfde tijd als Java. Berau ligt in Oost-Kalimantan en loopt een uur voor, gelijk met Bali. Reken daar mee bij je overstap, want de tijden op je ticket zijn altijd lokaal.
Kalimantan is grotendeels islamitisch en behoudender dan Bali. Draag in de dorpen iets over je bikini heen en houd het strandleven bij je cottage en de boot. Alcohol is lastig te vinden: neem een biertje mee uit de stad als je er een wilt.
Backpacker-budget: ongeveer €85 per dag
- €20hostelbed
- €2lokale maaltijd
- €3biertje
- €28transfer van het vliegveld naar de boot
Richtprijzen voor één backpacker; met een feestje of een duik erbij loopt het snel op.
Rebels on the Road tip
Boek je klotok eerst, en pas daarna je vluchten. De klotok legt de data vast: een goede boot met een goede gids is in juli en augustus weken vooruit weg, en een vlucht naar Pangkalan Bun vind je bijna altijd wel. Zet daarna een nacht op Java tussen Tanjung Puting en Derawan. Vluchten in Kalimantan schuiven bij regen of rook weleens op, en met die buffernacht mis je nooit de laatste boot vanuit Tanjung Batu. Surabaya is daarvoor de handigste plek: je komt er vanuit Pangkalan Bun rechtstreeks en vliegt de volgende ochtend verder naar het oosten.
Veelgestelde vragen
Hoeveel dagen heb je nodig in Kalimantan?
Drie dagen voor alleen Tanjung Puting, een week voor Tanjung Puting en Derawan samen, en tien dagen als je het rustig wilt doen met een nacht op Java ertussen en een paar nachten op Maratua.
Hoe kom je in Kalimantan?
Met het vliegtuig. Naar Pangkalan Bun voor Tanjung Puting vlieg je vanuit Jakarta, Semarang of Surabaya. Naar Berau voor Derawan vlieg je vanaf Balikpapan, Surabaya of Jakarta. Vanaf Bali stap je over op Java.
Kun je Tanjung Puting en Derawan combineren?
Ja, maar reken op een reisdag ertussen. De twee liggen meer dan achthonderd kilometer uit elkaar en er is geen rechtstreekse vlucht. Je vliegt terug naar Java, het liefst met een overnachting, en de volgende ochtend door naar Berau.
Is Kalimantan duur voor backpackers?
Duurder dan de rest van Indonesië: gemiddeld ongeveer €85 per dag. De klotok kost ongeveer €125 per dag met alles erbij, op Derawan red je het met ongeveer €45. Bedden en eten zijn goedkoop, de boten en vluchten tikken aan.
Wat is het verschil tussen Kalimantan en Maleisisch Borneo?
Het is hetzelfde eiland. In Sabah en Sarawak reis je makkelijk over de weg, met hostels en opvangcentra als Sepilok. In Kalimantan ga je het water op, met de klotok en de speedboot. Allebei met een eigen kracht, en vanuit Tarakan of Nunukan knoop je ze over zee aan elkaar.
