Voor de kust van Oost-Kalimantan ligt Derawan, een eilandje van houten huisjes op palen, met zeeschildpadden die gewoon onder de steigers liggen te grazen. Je drinkt je koffie op een terras, kijkt naar beneden, en daar komt een kop boven om adem te halen. Naar de dieren hoef je hier niet te zoeken. Ze komen bij je ontbijt langs.
Achter Derawan begint een hele archipel in de Celebeszee. Op een uur per speedboot krult Maratua als een smalle sikkel om een turquoise lagune heen. Midden op Kakaban ligt een meer waar de kwallen niet meer prikken, en langs het rif van Sangalaki zweven manta’s van een paar meter breed voorbij.
Dit is geen eiland voor feestboten of rijen ligbedden. Je fietst door een dorp met zandpaden, eet de vis van die ochtend in een warung aan het water en gaat vroeg naar bed omdat de boot vroeg vertrekt. Weinig andere reizigers, veel zee.
Een dag kost je zo’n €45, en vanaf het vliegveld ben je al snel een halve dag onderweg. Slapen en eten zijn spotgoedkoop; je budget verdwijnt in het vliegticket, de rit naar de haven en de speedboten van eiland naar eiland.
Waar staat Derawan om bekend?
Om drie dingen: schildpadden onder de steiger, het kwallenmeer op Kakaban en de manta’s rond Sangalaki.
De schildpadden zijn het visitekaartje. Het zijn groene zeeschildpadden, en ze komen af op het zeegras rond het eiland, dat toevallig precies onder de huisjes groeit. Snorkel op, trapje af, en je drijft tussen ze in, in elk seizoen. Met een beetje geluk zie je ‘s nachts een vrouwtje het strand op schuifelen om haar eieren te leggen.
Wonder nummer twee is Kakaban. Het meer is brak, lang geleden van de zee afgesneden, en er leven vier soorten kwallen in die je nauwelijks voelt. Je zwemt door een wolk van doorzichtige klokjes, en op de bodem liggen er een paar ondersteboven te zonnen.
Dan blijft Sangalaki over: onbewoond, klein, met wit zand en een rif waar manta’s het hele jaar rondhangen, vaak zo dicht onder het wateroppervlak dat een snorkel volstaat. Duiken hoeft dus niet.
Hoeveel dagen heb je nodig op Derawan?
Voor Derawan raden we 4 tot 5 dagen aan. Heen en terug slokken elk een halve dag op, dus korter betekent vooral veel reistijd.
4 dagen: genoeg voor de hoogtepunten. Op de eerste dag kom je aan en zie je vanaf de steiger je eerste schildpadden. Dag twee is voor Kakaban en Sangalaki per speedboot, dag drie voor de lagune van Maratua, en op je laatste ochtend snorkel je nog één rondje voordat de boot vertrekt.
5 dagen: onze voorkeur, want dan krijgt Maratua de tijd die het verdient. Twee of drie nachten daar geven je ruimte voor twee duiken langs de buitenrand van het rif en een vroege overtocht naar Kakaban.
Kom je tussen november en februari, plan dan wat ruimer. Dan staat er meer wind, zijn de golven hoger en vertrekken de boten soms later, terwijl de schildpadden gewoon onder de steiger blijven grazen.
Combineer je Derawan met Tanjung Puting, zet dan een reisdag ertussen. Er is geen rechtstreekse vlucht tussen de twee, en met een nacht op Java mis je nooit de laatste boot.
Wat is de beste plek om te verblijven op Derawan?
Een wijk kiezen is hier niet aan de orde; je kiest een eiland. Bijna iedereen start op Derawan en verhuist na een paar nachten naar Maratua.
Derawan zelf: voor backpackers Zandweggetjes, een handvol winkeltjes, eettentjes op het water en langs het strand een lint van houten huisjes op palen. Goedkoper slapen kan nergens in de archipel, elke boot vertrekt hiervandaan en de schildpadden zwemmen onder je veranda. Je loopt overal heen, en voor de verste hoekjes huur je een fiets.
Maratua: voor rust en het rif Het grootste eiland van de groep, rustiger, en een stuk dichter bij Kakaban en Sangalaki. Je slaapt in een homestay in een van de dorpen of in een resort boven de lagune, met de mooiste duikstekken om je heen. Er ligt zelfs een klein vliegveldje voor propellertoestellen.
Heb je vijf dagen, splits ze dan. Begin op Derawan voor de schildpadden en de bootverbindingen, en ga dan naar Maratua voor de lagune en een vroeg vertrek richting het kwallenmeer.
Welke plek raden wij backpackers aan?
Begin op Derawan, in een cottage boven het water. Een echt hostel vind je hier niet, ook niet op Hostelworld, maar wie ruilt een slaapzaal niet in voor een houten huisje met schildpadden onder de planken? Veel homestays regel je ter plekke; slaap je liever zeker, reserveer dan de eerste paar nachten van tevoren.
Drie adressen springen eruit. Bij Derawan Fisheries Cottage staan de huisjes op een rij boven zee, elk met een eigen terras, airco en eigen badkamer, vanaf ongeveer €24 per nacht. Fietsen om het dorp in te gaan huur je aan de balie, en gasten waarderen het als een van de best beoordeelde plekken van Derawan. Sari Cottage Derawan is groter: een doolhof van houten huisjes en loopplanken, met eenvoudige kamers en een steiger voor de zonsondergang. Met meer dan twintig kamers heb je hier vaak nog een kans als de kleine adressen volgeboekt zijn.
Wil je op Maratua vanuit je kamer zo het water in, kijk dan naar Pratasaba Resort bij het dorp Payung-Payung. De huisjes staan aan een lange steiger die tot boven het rif reikt, vanaf ongeveer €43 per nacht. Insidertip: informeer bij het inchecken naar het tij, want bij eb is in- en uitstappen een gedoe.
Wat kun je doen op Derawan?
Je dagen schommelen tussen snorkelen van je eigen steiger af en tochten over open zee, langs de kwallen van Kakaban, de manta’s bij Sangalaki en de lagune van Maratua. Met een gedeelde dagboot zie je die drie in één tocht.
Alle plekken staan uitgewerkt in de highlights van Derawan.
Hoe kom je op Derawan?
Je bestemming is Berau, of eigenlijk vliegveld Kalimarau, net buiten Tanjung Redeb. Uit Balikpapan ben je er in zo’n uur, en ook Surabaya en Jakarta hebben verbindingen. Vanaf Bali reis je via Surabaya of Balikpapan, en vanuit Tanjung Puting via een tussenstop op Java.
Daarna volgt een rit van twee tot tweeënhalf uur naar Tanjung Batu. In die haven betaal je IDR 10.000 (rond €0,50) havengeld, en na een halfuur speedboot stap je op Derawan uit. Een privétransfer die je helemaal tot op het eiland brengt, kost rond IDR 900.000 (ongeveer €45), te verdelen over hooguit drie personen. Op een krapper budget pak je de DAMRI-bus of een gedeelde auto naar de haven en koop je daar een stoel op de speedboot.
Zorg dat je vóór enen in Berau landt, anders haal je de boot die dag niet meer. Berau loopt een uur voor op Java, gelijk met Bali: reken daar mee bij je overstap. Pin genoeg rupiah in Berau, want tussen de eilanden betaal je contant.
Na Derawan vlieg je terug richting Java of Bali, of je trekt verder oostwaarts: Raja Ampat bereik je via Sorong, meestal met een tussenstop in Makassar. Wie over zee de grens over wil, neemt vanuit Tarakan of Nunukan een boot naar Tawau in Sabah. Check vooraf wat er voor die grens geldt.
Is Derawan een bezoek waard?
Ja, voor iedereen die van de zee houdt. Je zwemt met schildpadden zonder een boot te nemen, met kwallen die niet steken en met manta’s zonder te duiken, en je deelt het met weinig andere reizigers.
Bijna alles om op te letten draait om het water. Zorg dat er zwemvesten aan boord zijn van elke speedboot, en neem bij Maratua een gids mee onder water, want door de geul trekt een flinke stroming. Raak schildpadden en manta’s niet aan en jaag ze niet achterna. In het meer van Kakaban gebruik je geen zonnebrand en geen vinnen, en schildpadeieren koop of eet je niet: ze zijn beschermd. Ligt er een schildpad eieren te leggen, houd je zaklamp dan uit.
Dit deel van Kalimantan is grotendeels islamitisch. Gooi in het dorp een shirt of sarong over je zwemkleding; bikini’s horen bij de huisjes en de boot. Bier is lastig te vinden: neem het mee uit Berau als je er een wilt. De beste reistijd is juni tot en met oktober, als de overtochten kalm zijn en het water helder.
Ons advies: blijf ten minste een nacht op Maratua en stap daar bij zonsopgang op de boot naar Kakaban. De tochten vanaf Derawan arriveren pas later, zodat het kwallenmeer de eerste uren vrijwel van jou is. Doe daarna Sangalaki en ben voor de middagwind terug.
