Indonesië is groot, en dat merk je aan wat je hier boekt. Op Bali en Lombok regel je veel zelf, met een huurscooter en een praatje bij je homestay. De vulkanen zijn een ander verhaal: voor de Bromo, de Ijen en de Rinjani vertrek je midden in de nacht, en dan scheelt het dat er een gids en een jeep klaarstaan. Op Sumatra en Borneo boek je vooral de jungle, omdat je die parken met een gids in gaat. En op Flores draait alles om de boot naar Komodo.
Medan
Eén tour, en die past precies bij hoe de meeste reizigers Medan gebruiken: als tussenstop. In vier uur neemt een gids je mee langs de hoogtepunten van de stad en de plekken waar Medan zelf eet. Doe hem op de dag dat je aankomt, dan heb je de volgende ochtend je handen vrij voor de bus naar Bukit Lawang of het Tobameer. Wil je liever op eigen houtje, dan liggen het paleis van de sultan en de Grote Moskee een paar honderd meter van elkaar en haal je de rest met een Grab.
Medan: stadstour met gids langs de hoogtepunten
Bukit Lawang
Hier staan geen kaartjes van GetYourGuide maar onze eigen partner uit het dorp zelf, Wildzone Sumatra. Je kiest bij hen vooral het aantal nachten. Een dagtocht is genoeg als je vooral orang-oetans wilt zien: ze leven rond het dorp, en met een gids kom je ze vaak al binnen een paar uur tegen. De tweedaagse voegt de nacht in het kamp aan de rivier toe, en de terugweg op een band over de Bohorok. De driedaagse is hun populairste trek, met meer tijd voor gibbons, neushoornvogels en zwemmen in de rivier. Zonder gids kom je het park niet in, en een goede gids houdt afstand, voert niet en raakt niets aan.
Berastagi
Eén tour, privé, met je eigen gids: de Sibayak bij zonsopkomst, met daarna de warme bronnen aan de voet van de berg. Reken op zes uur, met een vertrek ruim voordat het licht wordt. De klim zelf is niet lang, maar het pad is in het donker lastig te vinden, en daar zit de waarde van de gids. Liever overdag lopen kan ook bij deze tour. Het Karo-dorp Dokan en de Sipiso-piso-waterval passen beter op de dag erna, rustig met een gehuurde scooter.
Berastagi: zonsopkomst op de Sibayak en warme bronnen
Jakarta
Drie tours die elkaar niet in de weg zitten. De wandeltour van drie uur doe je op je eerste dag: je leert de stad kennen zoals de inwoners hem gebruiken, met het openbaar vervoer en een paar hapjes onderweg. De foodtour van vier tot zes uur begint als het donker wordt in Glodok en eindigt in Kota Tua, dus dat is je avond. De dagtocht van veertien uur naar de vulkaan bij Bandung is de enige die je de stad uit brengt: lang, maar de koele lucht in de bergen is na een paar dagen Jakarta een cadeau. Heb je maar één avond, neem dan de foodtour.
Jakarta: wandeltour zoals de locals, met openbaar vervoer
Vanuit Jakarta: vulkaan, theevelden en warme bron bij Bandung
Jakarta: foodtour door Glodok en avondwandeling door Kota Tua
Yogyakarta
Vier tours, en Borobudur is degene die je vooraf regelt. De tour van zes tot elf uur garandeert een klimticket bij zonsopkomst en neemt Prambanan mee op dezelfde dag; die vroege tijdvakken zijn het eerst vol, dus hier scheelt boeken echt. De Merapi-tour van vijf tot acht uur gaat naar een uitkijkpunt waar je bij activiteit de lava kunt zien gloeien, iets heel anders dan de jeeptocht over de hellingen. De wandeltour van twee uur en de batikworkshop van ongeveer twee uur zijn korte dingen voor je eerste dag of een vrije middag. Doe je er één, kies dan Borobudur.
Yogyakarta: wandeltour van twee uur door de stad
Yogyakarta: batikworkshop van twee uur
Yogyakarta: zonsopkomst bij Borobudur met beklimming, en Prambanan
Yogyakarta: de gloeiende lava van de Merapi zien
Malang
Drie tours, en ze overlappen deels. De gedeelde dagtour van tien uur naar Tumpak Sewu brengt je naar het uitkijkpunt, de voet van de waterval en de grot Goa Tetes, met een lokale gids. De jeeptour naar de Bromo duurt acht tot twaalf uur en kies je als je Malang als uitvalsbasis houdt en niet in Cemoro Lawang wilt slapen. De driedaagse doet allebei, met de Ijen erbij. Ga je daarna richting Bali, dan is dat de makkelijkste route: drie dagen zonder zelf iets te regelen, en je eindigt aan de oostkant van Java. Ga je terug naar Yogyakarta, neem dan de losse tours.
Malang of Surabaya: drie dagen Tumpak Sewu, Bromo en Ijen
Vanuit Malang: dagtour naar de waterval Tumpak Sewu
Vanuit Malang: per jeep naar de Bromo bij zonsopkomst of zonsondergang
Bromo
Twee tours, voor twee soorten reizigers. Slaap je in Cemoro Lawang, dan heb je eigenlijk geen tour nodig: je loopt naar Mentigen en de krater. De excursie van acht tot twaalf uur is voor wie vanuit Probolinggo, Malang of Surabaya komt en de jeep, de zonsopkomst en de krater in één keer geregeld wil hebben. De driedaagse combineert de Bromo met de Ijen, met maaltijden en overnachtingen erbij, en is de handigste keuze als je van of naar Bali reist. Je bespaart je er het zelf regelen van busjes en jeeps mee.
Bromo en Ijen in drie dagen, vanaf Java of Bali
Bromo bij zonsopkomst, vanuit Probolinggo, Malang of Surabaya
Ijen
Twee tours die elkaar niet raken. De zonsopgangstour is de klassieker: je wordt midden in de nacht opgehaald, klimt met een gids naar de kraterrand en ziet het kratermeer kleuren als het licht wordt. De duur loopt uiteen, afhankelijk van waar je wordt opgehaald; de kortste versie heb je als je in Banyuwangi slaapt. De dagtocht van zeven uur naar Baluran is het rustige tegenwicht, met savanne, wilde dieren en de kust. Doe je er één, dan is het de Ijen. Vraag bij het boeken of er een gasmasker bij zit, want bij de krater hangt zwaveldamp.
Ijen: nachtklim naar de krater en zonsopkomst, met ophalen
Banyuwangi: dagtocht door Baluran National Park
Canggu
Twee dingen, en ze passen op één dag. De surfles van twee uur doe je het liefst 's ochtends, als er nog weinig wind staat; de zachte golven van Batu Bolong zijn een van de makkelijkste plekken op Bali om te beginnen. De tour naar Tanah Lot duurt een halve dag, ongeveer vijf uur, en draait om de zonsondergang. Tanah Lot ligt dicht bij Canggu, dus met een scooter of een Grab kom je er ook zelf. De tour is vooral handig als je een gids wilt die het verhaal achter de tempel vertelt.
Canggu: surfles van twee uur
Bali: Tanah Lot bij zonsondergang, halve dag
Uluwatu
Twee tours voor twee momenten van de dag. De surfles van twee uur is er voor beginners en voor wie al een beetje kan; neem hem als je nog aan het leren bent, want de beroemde rifbreaks van Uluwatu zelf zijn voor ervaren surfers. De tempeltour met gids en het ticket voor de kecak vullen het eind van de middag, en eindigen bij zonsondergang in het amfitheater op de klif. Het ticket koop je ook aan de kassa, maar op drukke avonden kan het amfitheater vol zitten. Met de tour heb je je plek en iemand die uitlegt wat je ziet.
Uluwatu: tempel met gids en ticket voor de kecak
Uluwatu: surfles voor beginners en gevorderden
Nusa Penida
Twee tours, op twee eilanden. De snorkeltour vertrekt vanaf Nusa Penida zelf en duurt twee tot negen uur, afhankelijk van of je alleen snorkelt of ook de westkust meeneemt. Dat laatste is handig, want de wegen op het eiland zijn smal en steil, en met een chauffeur zie je op één dag meer. Manta's zijn wilde dieren, dus een garantie is er nooit. De mangrovetour hoort bij Lembongan: rustig en kort, met een kajak, een sup of een bootje door de kreken. Slaap je op Penida, dan ben je met een korte boottocht op Lembongan.
Nusa Penida: snorkelen op drie plekken en de westkust
Nusa Lembongan: door de mangrove per kajak, sup of boot
Ubud
Vier tours, en twee daarvan overlappen. De dagtrip van negen uur pakt het rijstterras van Tegallalang, het Monkey Forest, Tirta Empul en een waterval in één keer; de losse tour van drie uur naar Tirta Empul gaat dieper in op het zuiveringsritueel. Neem de dagtrip als je weinig tijd hebt, de losse als je het ritueel zelf wilt doen met iemand die uitlegt wat je doet. De wandeling naar de top van Mount Batur bij zonsopkomst is de bekendste ochtend van Bali, met ontbijt op de top. De kookles op de boerderij neemt de markt mee en vult een rustige dag. Doe je er maar één, kies dan Batur.
Ubud: Balinese kookles op een biologische boerderij
Ubud: dagtrip langs rijstterras, Monkey Forest en waterval
Tirta Empul: tempelbezoek met zuiveringsritueel
Mount Batur: wandeling bij zonsopkomst met ontbijt
Munduk
Twee tours, en samen dekken ze bijna alles wat Munduk te bieden heeft. De junglewandeling duurt twee tot acht uur, afhankelijk van de variant, en gaat door het bos rond het Tamblingan-meer, met de kano naar de tempel aan het water en een duik bij een waterval. De trektocht van zeven tot tien uur gaat naar Banyu Wana en Sekumpul: een volle dag watervallen. Wil je er maar één, neem dan de junglewandeling. De watervallen vlak bij Munduk loop je ook zelf vanaf je guesthouse.
Munduk: trektocht naar de watervallen Banyu Wana en Sekumpul
Munduk: junglewandeling, kano naar de tempel en een waterval
Sidemen
Drie tours, van makkelijk tot zwaar. De rijstveldwandeling van twee uur is de kennismaking: door de terrassen en langs het dorp, met de Agung op de achtergrond. Het raften op de Telaga Waja duurt ongeveer drie uur met lunch, en past op dezelfde dag. De Agung is van een andere orde: negen tot veertien uur, vanaf Besakih naar de top of korter via Pasar Agung, en altijd met een gids. Klim je die, check dan vooraf of de berg open is, want bij grote ceremonies en verhoogde activiteit gaat hij dicht. Doe je er maar één, kies dan de wandeling.
Oost-Bali: raften op de Telaga Waja met lunch
Sidemen: wandeling door de rijstvelden
Sidemen: de Gunung Agung beklimmen
Amed
Eén tour, en dat zegt vooral hoe makkelijk Amed zelf is: het rif ligt hier vlak voor het strand, en snorkelspullen huur je bij bijna elk guesthouse. De tour neemt je mee langs het Japanse wrak, Turtle Point en de onderwatertempel, met lokale gidsen. Handig als je in een paar uur alle bekende plekken wilt zien zonder zelf heen en weer te rijden. Voor een duik op de USAT Liberty in Tulamben ga je rechtstreeks naar een duikschool in Amed of Tulamben.
Amed: snorkelen bij het wrak, Turtle Point en de onderwatertempel
Gili-eilanden
Drie tours, en de vraag is vooral op welk eiland je slaapt. De snorkeltocht vanaf Gili Trawangan, twee tot vijfenhalf uur, is de klassieker: alle drie de eilanden, de beelden onder water en onderweg schildpadden. Slaap je op Gili Meno, neem dan de tour die daar vertrekt, in een groep of privé. De proefduik van vijf uur bij Manta Dive op Gili T is voor wie nog nooit gedoken heeft: eerst het zwembad, dan de zee, met maximaal vier duikers per instructeur. Schildpadden zie je ook gewoon vanaf het strand, met je eigen snorkel.
Gili Trawangan: snorkeltocht langs de drie Gili's
Gili Meno: snorkelen met schildpadden, in een groep of privé
Gili Trawangan: proefduik voor beginners
Senaru
Drie tours, en twee ervan gaan de berg op. Op de tweedaagse slaap je op de kraterrand en zie je de zon op- en ondergaan, met de Gili's en de Agung aan de horizon. De driedaagse is zwaarder en gaat verder, naar het kratermeer en de warme bronnen; de aanbieder vraagt een goede conditie. De watervaltocht van tien uur is de dag zonder klim: Sendang Gile, Tiu Kelep en de Selong-heuvel. Check voor je boekt of de Rinjani open is: het park gaat in het regenseizoen dicht, meestal van januari tot en met maart.
Rinjani: tweedaagse trek naar de kraterrand vanuit Senaru
Rinjani: driedaagse trek met het kratermeer en de warme bronnen
Lombok: watervallen Sendang Gile en Tiu Kelep en de Selong-heuvel
Tetebatu
Eén tour, en hij laat in één dag zien waarom mensen naar Tetebatu komen: watervallen, een specerijentuin, de rijstvelden en het apenbos met zijn zwarte apen. Reken op vijf tot elf uur, afhankelijk van hoeveel je meeneemt. Het verschil met zelf lopen is de gids: de paden door de rijstvelden zijn nergens aangegeven, en een lokale gids kent de weg naar de apen. Blijf je langer, dan doe je de dag erna zelf op de scooter.
Tetebatu: watervallen, specerijen, rijstvelden en het apenbos
Kuta Lombok
Twee tours, en ze vullen elkaar aan. De surfles van tweeënhalf uur is in Selong Belanak, de zachte baai waar veel beginners hun eerste golf pakken; plank en uitrusting zitten erbij. Het paragliden duurt twee tot vier uur, en je vliegt in tandem met een piloot boven de kust. Of je vliegt hangt van de wind af, dus plan het niet op je laatste dag. Kun je al surfen, dan huur je in Gerupuk een bootje naar de golven; daar heb je geen tour voor nodig.
Lombok: tandemparagliden boven de kust
Kuta Lombok: surfles voor beginners in Selong Belanak
Labuan Bajo
Twee tours, en de keuze hangt af van hoeveel nachten je op het water wilt slapen. De dagtocht gaat langs vier eilanden, met verse maaltijden aan boord, en is genoeg als je de hoogtepunten in één lange dag wilt zien. De zeiltocht van drie dagen neemt de tijd: je slaapt aan boord, zwemt met manta's en loopt op Padar en Komodo. Vraag bij allebei welke eilanden er op het programma staan, want dat wisselt met het weer en de regels van het park. Duiken boek je los bij een duikschool in de stad.
Komodo: dagtocht per boot langs vier eilanden
Labuan Bajo: driedaagse zeiltocht door Komodo
Tanjung Puting
Eén tour, en dat past bij hoe Tanjung Puting werkt: je boekt geen losse uitjes maar een klotok, een houten rivierboot waarop je eet, slaapt en drie dagen de Sekonyer op vaart. Deze tour is privé, dus de boot is van jou en je reisgenoten. Onderweg leg je aan bij drie rangerposten met voederplekken, waar de orang-oetans uit het bos komen. Met z'n tweeën of meer deel je de kosten; reis je alleen, dan kun je in Kumai vaak nog een medereiziger vinden om de boot mee te delen.
