Backpacken in Bromo
Het is half vijf in de ochtend, je staat met een muts op en je handen in je zakken, en onder je ligt een wolkendeken. Dan kleurt de lucht oranje, de wolken zakken weg, en daar ligt hij: de Bromo, een rokende kegel midden in een vlakte van grijs vulkaanzand. Ernaast de geribbelde Batok, en daarachter, als het meezit, de Semeru die een pluim as de lucht in blaast. Zo’n ochtend vergeet je niet.
De Bromo ligt in de Tengger-caldera, een enorme oude vulkaankrater van zo’n tien kilometer breed. Op de rand ligt Cemoro Lawang, een dorp van de Tengger, een hindoeïstisch bergvolk dat hier aardappels en kool verbouwt op hellingen waar je met moeite tegenop loopt. Hier slaap je, op ruim tweeduizend meter hoogte, en hier is het ‘s nachts koud.
De meeste backpackers zien Bromo in één nacht met een jeep vanuit Malang. Dat werkt, maar wie in Cemoro Lawang slaapt, loopt na de zonsopkomst gewoon het dorp uit, de Zandzee in, naar de rand van de krater. Geen jeep, geen haast, en de zwavelwolken van dichtbij. Eén of twee nachten is genoeg.
Waarom Bromo populair is onder backpackers
- Een van de mooiste zonsopkomsten van Zuidoost-Azië
- Wandelen door de Zandzee naar een rokende krater
- De Semeru, de hoogste vulkaan van Java, op de achtergrond
- De cultuur van de Tengger en hun tempel in de caldera
- Zelf te doen, zonder tour, vanuit Cemoro Lawang
- De groene savanne en het zingende zand aan de zuidkant
- Makkelijk te combineren met Malang en Ijen
- Bereikbaar met trein en minibus via Probolinggo
Beste reistijd voor Bromo
In het droge seizoen, van mei tot en met oktober, heb je de beste kans op een heldere zonsopkomst. Het is dan wel het koudst: in juli en augustus zakt de temperatuur op de uitzichtpunten richting het vriespunt.
In het weekend en op Indonesische feestdagen komen er duizenden bezoekers uit Surabaya en Jakarta. Kom doordeweeks, dan deel je het uitzichtpunt met tientallen in plaats van met honderden mensen.
Backpacker-budget: ongeveer €30 per dag
- €10hostelbed
- €2lokale maaltijd
- €3biertje
- €3minibus vanaf Probolinggo
Richtprijzen voor een backpackersdag in Bromo; met een tour of een avond stappen erbij loopt het snel op.
Beste wijk voor backpackers
Cemoro Lawang, op de rand van de caldera
Slaap in Cemoro Lawang. Het dorp ligt op de rand van de caldera, het pad naar de krater begint aan het eind van de straat en een uitzichtpunt voor de zonsopkomst ligt op een kwartier lopen. Er zijn guesthouses, een paar eenvoudige hotels en warungs voor je ontbijt.
Lager op de weg naar Probolinggo liggen dorpen als Ngadisari en Sapikerep, met een paar goedkope en goed beoordeelde adressen. Daar ben je met een jeep of scooter in twintig minuten bij de caldera.
Waarom kiezen voor Cemoro Lawang?
- Te voet naar de krater, zonder jeep
- Een uitzichtpunt op een kwartier lopen
- ‘s Ochtends het eerst bij de Zandzee
- Uitzicht op de Bromo vanuit je kamer
- Jeeps en paarden huur je in het dorp
- Rustig zodra de dagjesmensen weg zijn
Neem een kamer met warm water en een extra deken. Die heb je nodig.
Beste hostels in Bromo
Cemoro Lawang heeft weinig klassieke hostels, en op Hostelworld staat er in het dorp zelf op dit moment bijna niets. Je slaapt er in eenvoudige guesthouses en berghotels, de meeste met uitzicht op de caldera. Reken op ongeveer €25 tot €35 voor een kamer, en meer in het weekend. Op Trip.com staan onder andere deze drie, op de rand van de caldera.
Cemara Indah Hotel
Cemara Indah staat al sinds de jaren negentig op de rand van de caldera, met de Bromo en de Batok recht voor je terras. Het restaurant serveert Indonesische gerechten en een ontbijtbuffet, en het loket voor de entreekaartjes van het park zit op een paar honderd meter. De kamers zijn eenvoudig en ‘s nachts koud; reviewers zijn vooral lyrisch over het uitzicht.
Ideaal voor
- Uitzicht op de Bromo vanaf je terras
- Een warme maaltijd na de zonsopkomst
- Wie te voet de Zandzee in wil
Lava View Lodge
Lava View Lodge doet wat de naam belooft: vanuit een deel van de kamers kijk je zo de caldera in. Het uitzichtpunt Mentigen ligt op een kleine tien minuten lopen, net als het loket van het park, dus voor de zonsopkomst hoef je nergens heen te rijden. Er is een restaurant, en de kamers zijn eenvoudig met een eigen badkamer.
Ideaal voor
- Een zonsopkomst zonder jeep
- Stellen
- Wie de caldera vanuit bed wil zien
Bromo Permai
Bromo Permai ligt aan het begin van Cemoro Lawang, vlak bij de ingang van het park, met een terras en een tuin met uitzicht op de Bromo, de Batok en de Semeru. Er zijn kamers voor drie en familiekamers, handig als je met een groepje reist en de jeep toch al deelt. Reviewers noemen de warme douche en het behulpzame personeel.
Ideaal voor
- Kleine groepjes
- Een warme douche na een koude ochtend
- Dicht bij de ingang van het park
Bromo Camp & Dormitory
Liever een echt hostelbed? Bromo Camp ligt lager op de helling in Sapikerep, met slaapzalen, een rustige tuin en vanaf sommige kamers een terras met uitzicht op de bergen. Het is een plek voor wie rust zoekt: kinderen zijn er niet toegestaan en de minimumleeftijd is achttien. Naar de caldera ga je met een jeep of scooter.
Ideaal voor
- Backpackers met een klein budget
- Wie een slaapzaal zoekt bij Bromo
- Rust en een tuin
Beste activiteiten in Bromo
Bromo en Ijen in drie dagen
Kom je van Bali, of reis je juist die kant op, dan combineert deze driedaagse tour de zonsopkomst bij de Bromo met de Ijen-krater. Maaltijden en overnachtingen zitten erbij.
Zonsopkomst vanaf de uitzichtpunten
De klassieker. Je kijkt vanaf de rand van de caldera uit over de Zandzee, de Bromo, de Batok en de Semeru, terwijl de zon erachter opkomt.
Welk uitzichtpunt kies je?
- Penanjakan, het hoogste punt, met het wijdste uitzicht en de meeste mensen
- King Kong Hill, iets lager op dezelfde weg, met de Bromo dichterbij
- Mentigen, een heuvel vlak bij Cemoro Lawang, te voet in een kwartier
- Naar Penanjakan lopen kan ook, maar reken op een paar uur klimmen in het donker
Slaap je in Cemoro Lawang, loop dan naar Mentigen. Je staat er net zo goed, je betaalt geen jeep, en je bent als eerste terug in het dorp voor je ontbijt.
De krater en de Zandzee
Na de zonsopkomst loop je de caldera in, over de Laut Pasir, de Zandzee: een vlakte van grijs vulkaanzand. Langs de Tengger-tempel Pura Luhur Poten kom je bij een trap naar de rand van de krater.
Highlights
- In de rokende krater kijken, vanaf de rand
- Het gebrul en de zwavelwolken van de vulkaan
- De tempel van de Tengger midden in de Zandzee
- Terugkijken op de geribbelde helling van de Batok
Onderweg bieden mannen een paard aan voor het stuk door het zand. Voor de laatste trap moet je hoe dan ook zelf klimmen. Wandelen is het mooiste: zo hoor je de vulkaan al lang voor je hem ziet.
Met de jeep of te voet
Je kunt Bromo op twee manieren doen. Met een jeep vanuit Cemoro Lawang of Malang naar Penanjakan, de krater en de savanne, of helemaal te voet vanuit het dorp.
Wat kies je?
- Neem de jeep als je Penanjakan, de savanne en het zingende zand van Pasir Berbisik wilt zien
- Loop als je in Cemoro Lawang slaapt en vooral de zonsopkomst en de krater wilt
- Spreek met je jeepchauffeur vooraf af welke stops erin zitten
- Zoek medereizigers in je guesthouse om de jeep mee te delen
Onze tip: loop ‘s ochtends naar Mentigen en de krater, en neem de jeep alleen als je de savanne er per se bij wilt.
De Tengger en Yadnya Kasada
De Tengger zijn een hindoeïstisch volk dat al eeuwen in en rond de caldera woont. Eén keer per jaar, tijdens het feest Yadnya Kasada, klimmen ze in het donker naar de krater en werpen ze offers van groente, bloemen en kippen in de vulkaan.
Highlights
- Een van de bijzonderste feesten van Java
- De offers die de krater in gaan
- Een volk dat zijn eigen tradities levend houdt
- De tempel die het hele jaar in de Zandzee staat
Valt je bezoek toevallig in de week van Kasada, check dan of het park open is voor bezoekers: rond het feest gelden vaak eigen regels.
Zo plan je je dagen in Bromo
Twee dagen met één nacht in Cemoro Lawang geven je de zonsopkomst en de krater. Met een derde dag en een tweede nacht komt de savanne erbij, of een tweede kans als de eerste ochtend bewolkt was. Kies hieronder hoeveel dagen je hebt.
Aankomen en de caldera. Met de trein naar Probolinggo en de minibus omhoog naar Cemoro Lawang. Loop aan het eind van de middag naar de rand van de caldera voor het eerste uitzicht.
's Avonds: vroeg eten in een warung en je wekker op drie uur zetten.
Zonsopkomst en krater. Te voet naar Mentigen voor de zonsopkomst, dan door de Zandzee naar de trap en de kraterrand. Terug in het dorp voor ontbijt.
's Middags: de minibus naar Probolinggo en de trein naar Banyuwangi.
Zonsopkomst en krater. Te voet naar Mentigen voor de zonsopkomst, dan door de Zandzee naar de trap en de kraterrand. 's Middags slapen.
's Avonds: met je guesthouse een jeep regelen voor de volgende ochtend.
Penanjakan en de savanne. Met de jeep naar Penanjakan voor een tweede zonsopkomst, dan naar de groene savanne en het zingende zand van Pasir Berbisik.
's Middags: de minibus naar Probolinggo en de trein naar Banyuwangi.
Eten en drinken in Bromo
In Cemoro Lawang eet je eenvoudig. Warungs langs de straat serveren nasi goreng, mie goreng en kommen bakso, en daar is na een koude ochtend niets mis mee. Een maaltijd kost je een euro of twee.
Het echte genot is iets warms in je handen. Om vijf uur ‘s ochtends staan er op de uitzichtpunten verkopers met thee, sterke koffie en gefrituurde bananen. Koop er een, ga op een rots zitten en wacht op de zon.
Dit eet je bij Bromo:
Heen en verder reizen
Bromo bereik je via Probolinggo, een stad aan de kust met een treinstation, of met een jeep vanuit Malang.
Heen. Vanuit Malang haalt een jeep je rond middernacht op voor de zonsopkomst; wil je in Cemoro Lawang slapen, vraag dan of je een enkele reis kunt boeken. Vanuit Yogyakarta rijdt een trein in ongeveer zeven uur naar Probolinggo. Vanaf de busterminal van Probolinggo vertrekken minibusjes naar Cemoro Lawang zodra ze vol zitten, in ongeveer anderhalf uur, voor ongeveer IDR 35.000 tot 75.000 per stoel (€2 tot €4).
Entree. Buitenlanders betalen rond IDR 220.000 op werkdagen en rond IDR 320.000 in het weekend, ongeveer €11 tot €16. Koop je kaartje vooraf online via bromotenggersemeru.id, en neem je paspoort mee.
Verder de route op. Terug naar Probolinggo, dan met de trein in ongeveer vier uur naar Ketapang bij Banyuwangi, de uitvalsbasis voor Ijen. Er vertrekken een paar treinen per dag, in de ochtend en de middag. Veel guesthouses verkopen ook een shuttle rechtstreeks naar Banyuwangi.
- Vanaf YogyakartaTrein naar Probolinggo, ongeveer 7 uur
- MinibusProbolinggo naar Cemoro Lawang, ongeveer 1,5 uur
- Vanaf MalangJeep, vertrek rond middernacht
- BanyuwangiTrein vanaf Probolinggo, ongeveer 4 uur
- ShuttleRechtstreeks naar Banyuwangi, via je guesthouse
Veilig op pad in Bromo
Bromo is een actieve vulkaan. Bij verhoogde activiteit sluit het park de krater of de hele caldera, soms van de ene op de andere dag. Check vlak voor je gaat bij de parkbeheerder, Taman Nasional Bromo Tengger Semeru, of je erin kunt, en kijk op Nederland Wereldwijd voor het reisadvies.
- Je warmste kleren meenemen: op de uitzichtpunten is het rond het vriespunt
- Een zaklamp gebruiken op het pad in het donker
- Op de trap naar de kraterrand rustig aan doen, je zit boven de tweeduizend meter
- Een buff of mondkapje dragen in het stof van de Zandzee
- Vuurwerk of fakkels meenemen: in 2023 legde een fotoshoot met een rookfakkel een groot deel van de savanne in de as
- Over de rand van de krater klimmen of op de afgezette stukken lopen
- Te dicht achter een paard lopen in het zand
- De krater in gaan als de rangers het gebied hebben afgesloten
Rebels on the Road tip
Ga na de zonsopkomst niet meteen de krater in. Om half zes wil iedereen tegelijk naar de trap, en de jeeps zetten honderden mensen tegelijk af in de Zandzee. Drink rustig je koffie op het uitzichtpunt, ontbijt in het dorp, en loop om een uur of acht de caldera in. Dan heb je de kraterrand bijna voor jezelf, en het licht op de Batok is op dat moment op zijn mooist.
Veelgestelde vragen
Hoeveel dagen heb je nodig bij Bromo?
Twee tot drie dagen, met een of twee nachten in Cemoro Lawang. Met één nacht zie je de zonsopkomst en de krater; met een tweede komt de savanne erbij, of een tweede kans als het de eerste ochtend bewolkt was.
Kun je Bromo zonder tour doen?
Ja. Neem de trein naar Probolinggo en de minibus naar Cemoro Lawang. Vanuit het dorp loop je naar het uitzichtpunt Mentigen en door de Zandzee naar de krater. Alleen voor Penanjakan en de savanne heb je een jeep nodig.
Wat kost de entree van Bromo?
Voor buitenlanders rond IDR 220.000 op werkdagen en rond IDR 320.000 in het weekend, ongeveer €11 tot €16. Koop je kaartje vooraf online via bromotenggersemeru.id.
Hoe koud is het bij Bromo?
In Cemoro Lawang koelt het ‘s nachts flink af, en op de uitzichtpunten is het bij zonsopkomst rond het vriespunt, vooral in juli en augustus. Neem een jas, muts en handschoenen mee.
Waar slaap je het best bij Bromo?
In Cemoro Lawang, op de rand van de caldera. Daar loop je zo naar de krater en naar een uitzichtpunt. Goedkopere adressen liggen lager op de weg, in Ngadisari en Sapikerep.
Is Bromo open?
Meestal wel, maar het is een actieve vulkaan en bij verhoogde activiteit gaat de krater of het hele park dicht. Check vlak voor je gaat bij de parkbeheerder of in je guesthouse hoe het ervoor staat.
Hoe kom je van Bromo naar Ijen?
Met de minibus naar Probolinggo en de trein in ongeveer vier uur naar Ketapang bij Banyuwangi. Of met een shuttle die je guesthouse voor je regelt.
Bronnen: hostelbeoordelingen van Hostelworld, tours en reviews van GetYourGuide, vervoer en reistijden van 12Go, visumregels van Nederland Wereldwijd (zie onze visumpagina). Het dagbudget is onze eigen schatting op basis van hostel-, eet- en vervoersprijzen. Zo werken we.
