Siam is Thailand. Hetzelfde land, dezelfde plek op de kaart, dezelfde hoofdstad: alleen de naam ging in juni 1939 om. Wie vandaag een ticket boekt naar Siam komt dus aan in Bangkok, en wie zich afvraagt hoe Thailand vroeger heette heeft daarmee het antwoord.
Toch blijft die vraag komen, en dat is niet gek. Siam verdween wel van de landkaart maar niet uit het land zelf. Stap in Bangkok uit op het drukste overstapstation van de stad en je staat op Siam. Het winkelcentrum ernaast heet Siam, de bank op de hoek heet Siam, en een van de bekendste kattenrassen ter wereld is ernaar vernoemd.
Hieronder het hele verhaal: wanneer de naam veranderde, waarom hij vier jaar later weer terugkwam, wat “Thai” eigenlijk betekent en waar je Siam als reiziger nog tegen het lijf loopt.
Het korte antwoord
Siam heet nu Thailand, en dat gaat zo:
- Tot juni 1939 heette het land Siam.
- Juni 1939: de regering verandert de naam in Thailand.
- September 1945: na de oorlog wordt het weer Siam.
- 11 mei 1949: definitief Thailand, en dat is het sindsdien gebleven.
Dus als iemand vraagt hoe Siam nu heet: Thailand. En als iemand vraagt hoe Thailand vroeger heette: Siam. Het is dezelfde vraag van twee kanten, en het antwoord is al ruim vijfenzeventig jaar hetzelfde.
Waarom Siam in 1939 Thailand werd
De naamsverandering kwam van premier Plaek Phibunsongkhram, meestal kortweg Phibun genoemd. Hij koos er bewust de verjaardag van de staatsgreep van 1932 voor uit, de omwenteling die een eind maakte aan de absolute monarchie. Zeven jaar later was dat nog altijd het ijkpunt van het nieuwe Siam.
De gedachte erachter was die van zijn tijd: het land zou de naam moeten dragen van het volk dat er in de meerderheid woont, de Thai. “Siam” was vooral de naam die buitenlanders gebruikten, terwijl “Thailand” het land aan zijn eigen bevolking koppelde. Dat het jaren dertig waren en nationalisme overal in opkomst was, hoort onlosmakelijk bij dat besluit.
Een naam veranderen is trouwens niet hetzelfde als een land veranderen. De grenzen bleven, de koning bleef, Bangkok bleef Bangkok. Wat er veranderde was hoe het land zichzelf aan de rest van de wereld voorstelde.
De vier jaar waarin het weer Siam heette
Wat bijna niemand weet: de naam ging nog een keer terug. In september 1945, vlak na de Tweede Wereldoorlog, maakte de naoorlogse regering onder Pridi Banomyong er weer Siam van.
Daar zat een praktische reden achter. Thailand had in de oorlog aan de kant van Japan gestaan en de Britten beschouwden het land daarom aanvankelijk als vijand. Teruggaan naar de oude naam was een manier om afstand te nemen van de regering die dat besluit had genomen, en het hielp bij de onderhandelingen die daarna volgden.
Lang duurde het niet. Een staatsgreep bracht Phibun in 1947 weer aan de macht, en op 11 mei 1949 heette het land opnieuw Thailand. Sindsdien is er niets meer aan veranderd.
Wat “Thai” eigenlijk betekent
De vertaling die je overal tegenkomt is “land van de vrijen”, en Thailand draagt die betekenis met trots. Het is namelijk het enige land in Zuidoost-Azië dat nooit officieel door een Europese mogendheid is gekoloniseerd, terwijl alle buurlanden dat wel zijn geweest: Birma en Maleisië door de Britten, Vietnam, Laos en Cambodja door de Fransen, Indonesië door de Nederlanders en de Filipijnen door Spanje en later de Verenigde Staten.
Daar hoort wel een kanttekening bij. “Thai” is ook gewoon de naam van de bevolkingsgroep zelf, de Tai-sprekende volkeren die zich hier eeuwen geleden vestigden. Of de naam nu “land van de vrijen” of “land van de Thai” betekent, hangt er dus van af wie je het vraagt. Allebei kloppen ze, en allebei zeggen ze iets over waarom die naam gekozen is.
Dat het land nooit gekoloniseerd is merk je er trouwens nog aan. Er staan geen koloniale wijken zoals in Hanoi, Phnom Penh of Yangon, en het straatbeeld is daardoor minder Europees dan dat van de buurlanden. Wie die gevels juist zoekt, zit beter in Vietnam of Cambodja.
Waar je Siam vandaag nog tegenkomt
De naam is uit de atlas verdwenen maar niet uit het dagelijks leven, en als backpacker loop je er sowieso tegenaan:
- Siam, het station. Op de BTS Skytrain in Bangkok is Siam het punt waar de twee lijnen elkaar kruisen, dus daar stap je vroeg of laat over. Een rit kost vanaf ongeveer €0,40.
- Siam Square en de winkelcentra. Rond dat station liggen Siam Paragon, Siam Center en Siam Discovery. Airco, foodcourts en een uitstekende plek om een uur bij te komen van de hitte.
- Siam Commercial Bank. De oudste bank van het land draagt de oude landsnaam gewoon nog, net als een rij andere bedrijven.
- De Golf van Thailand stond vroeger op kaarten als de Golf van Siam. Dat is het water waar Koh Tao, Koh Phangan en Koh Samui in liggen.
- De Siamese kat, vernoemd naar het land waar het ras vandaan komt.
Zit je in Bangkok en wil je weten wat er in die hoek van de stad te doen is, dan staat dat in de highlights van Bangkok en op onze pagina over Bangkok.
Zeg je nu Siam of Thailand?
Thailand. Op je ticket, in je paspoort, bij de douane en in elk gesprek dat je onderweg voert heet het land Thailand, en niemand noemt het meer anders.
Siam gebruik je alleen als naam van een plek of een bedrijf (dat station, die winkelcentra, die bank) of als je het over de geschiedenis hebt. Een Thai die je vertelt over de tijd van Siam bedoelt precies dat: de periode voor 1939. Het is dus geen ouderwets woord voor het land van nu, maar een woord voor een tijdvak.
Ga je er zelf heen, dan is de rest van de voorbereiding een stuk praktischer dan deze vraag. Wat je moet weten voor je vertrekt staat in onze reisgids voor Thailand, en hoe je het land in drie weken doorkruist in onze routeblog.
Is Siam echt hetzelfde land als Thailand?
Ja, en er zit geen addertje onder. Siam is de oude naam van precies hetzelfde land: dezelfde grenzen in grote lijnen, dezelfde koninklijke familie, dezelfde hoofdstad. In juni 1939 werd het Thailand, tussen 1945 en 1949 heette het nog even Siam, en sindsdien niet meer.
Er bestaat dus geen apart land Siam dat je nog kunt bezoeken, en er is ook geen stad die zo heet. Kom je de naam tegen in een reisverhaal van honderd jaar oud, dan gaat dat over hetzelfde Thailand waar je nu voor een paar tientjes per dag doorheen backpackt.
Het enige Siam dat je vandaag op een bordje ziet staan, is dat overstapstation midden in Bangkok. En als je daar uitstapt sta je precies in het deel van de stad waar het oude en het nieuwe Thailand elkaar het duidelijkst raken: winkelcentra van glas, en op tien minuten lopen een tempel waar niets aan veranderd is.
