Aan de Kinabatangan heb je geen lijstje met bezienswaardigheden, maar een rivier, een bootje en een gids die precies weet waar hij moet kijken. Wat je hier ziet hangt af van het uur van de dag, niet van de plek. Hetzelfde stuk oever is om zes uur ‘s ochtends een heel ander bos dan om vijf uur ‘s middags.
Daarom gaan de highlights hieronder vooral over momenten. Een paar daarvan zitten standaard in elk pakket, andere moet je zelf vragen of bijboeken. En één ervan kun je niet plannen, hoe graag je ook wilt.
Dus: welke uren op het water mag je niet missen, en waar zet je je wekker voor?
Hoeveel nachten je boekt, in welk dorp je slaapt en hoe je er komt, lees je in onze reisgids voor de Kinabatangan.
De cruise bij zonsondergang
Rond vier uur ‘s middags stap je in, en het eerste uur lijkt het bos nog te slapen. Dan begint het. De neusapen zoeken een boom langs het water om de nacht in door te brengen, en dat gaat niet stilletjes: groepen die ruziën, jongen die van tak naar tak springen, mannetjes met een neus die over hun mond hangt en een buik alsof ze net een buffet op hebben.
Je bent ongeveer twee tot tweeënhalf uur onderweg. Neusapen zie je zo goed als zeker, en op de modderige oevers liggen krokodillen te wachten tot het donker wordt. Met geluk staat er aan het water een kudde dwergolifanten, en dan valt de hele boot stil.
Neem muggenspul met DEET mee, want in de schemering komen ze tevoorschijn. En kijk af en toe ook achterom, naar de zon die achter het bos zakt. Daar is je camera net zo blij mee.
Ons oordeel: het moment waarvoor je naar Borneo komt
De cruise bij zonsopkomst
Om half zes zit je in de boot, nog half in slaap, en je vraagt je even af waarom. Tot de motor uitgaat. Mist hangt nog boven het water, het bos wordt om je heen wakker en een neushoornvogel vliegt zo laag over dat je de vleugels hoort.
Dit is het uur van de orang-oetans in de boomtoppen, de makaken op de oever en de ijsvogels en slangenhalsvogels langs de waterkant. Ook deze tocht duurt zo’n twee tot tweeënhalf uur, en daarna wacht het ontbijt.
Ben je moe van de avond ervoor, ga toch. Van alle uren op de rivier is dit het rustigste, en juist daardoor zie je het meest.
Ons oordeel: zet die wekker, je krijgt er spijt van als je het niet doet
Op zoek naar de dwergolifanten
De dwergolifanten van de Kinabatangan zijn de dieren waar iedereen voor komt en die zich door niemand laten regelen. De kuddes trekken het hele jaar door het gebied, steken de rivier over en zijn soms wekenlang op een heel ander stuk bos.
Toch zit er een systeem achter. De gidsen van alle lodges laten elkaar weten waar de kudde de laatste dagen is gezien, en wie twee nachten blijft en meerdere cruises maakt, geeft zichzelf de meeste kans. Elke cruise kan de cruise zijn.
Zie je ze, luister dan naar je gids en houd afstand, ook al wil je net die ene foto. Dit zijn wilde dieren met een kudde om te beschermen.
Ons oordeel: niet te plannen, en daardoor het mooiste cadeau van de rivier
De nachtwandeling of nachtcruise
Als het donker is, pakt de gids een zaklamp en gaat hij met je langs de oever, lopend of varend. Opeens zie je alles wat overdag onzichtbaar bleef: ijsvogels die op een tak slapen op een armlengte afstand, uilen, kikkers en lichtpuntjes op het water die krokodillenogen blijken te zijn.
Soms zit deze tocht in je pakket, soms boek je hem los bij. Vraag het bij het boeken, dan sta je niet voor een verrassing.
Trek een lange broek en dichte schoenen aan en neem een hoofdlamp mee. Ga je lopen, reken dan op bloedzuigers in de modder: dat hoort erbij en is met hoge sokken prima te doen.
Ons oordeel: een tweede bos dat je anders nooit had gezien
Het oxbow-meer en de junglewandeling
Een oxbow-meer is een rivierbocht die zichzelf heeft afgesneden en nu als een stil meer midden in het bos ligt. Langs de Kinabatangan liggen er een paar, en je gaat er na de ochtendcruise heen met je gids, varend of te voet.
Rond het water zie je in de ochtend veel vogels en met wat geluk orang-oetans. Onderweg vertelt de gids over de planten en dieren van het regenwoud, en voor het eerst sinds je aankomst staan je voeten op echte junglepaden.
Die paden zijn nat. Bloedzuigersokken of hoge sokken maken het verschil tussen een fijne wandeling en een ochtend vol plukken aan je enkels.
Ons oordeel: heerlijke afwisseling na al dat varen
De Gomantong-grotten onderweg
Op de weg tussen Sandakan en de rivier ligt Gomantong, de grootste grot van Sabah. Je stapt een zaal binnen waar duizenden salanganen en vleermuizen hangen, en waar touwen en ladders tot aan het plafond lopen. Twee keer per jaar klimmen plukkers daar langs rotan touwen omhoog voor de eetbare nestjes.
De entree is ongeveer €6, en wil je foto’s maken, dan betaal je ongeveer €6,50 camerageld. De grot is ‘s ochtends en ‘s middags open, met de laatste toegang rond 16:00, en vaak stopt je lodgetransfer er al onderweg.
Neem dichte schoenen mee. De vloer ligt vol guano en er lopen kakkerlakken rond, en op slippers wordt dat een stuk minder leuk.
Ons oordeel: een indrukwekkende stop die je bijna cadeau krijgt
Heb je tijd over aan de Kinabatangan?
Een laatste ochtend op het water
Blijf je twee nachten, dan heb je op je laatste dag nog één ochtendcruise voor je vertrekt. Dat is nog een kans op de olifanten voordat je de rivier achter je laat. Een extra cruise kost ongeveer €12 als hij niet in je pakket zit.
Eerst langs Sepilok
Sepilok ligt op de route naar de rivier, en de meeste lodges halen je daar ook op. Om tien uur ‘s ochtends en drie uur ‘s middags komen de orang-oetans naar het voerplatform, voor een entree van ongeveer zes euro. Zie je ze daar eerst van dichtbij, dan herken je ze aan de rivier veel sneller in de boomtoppen.
Snacks en bier uit Sandakan
Winkels zijn er nauwelijks aan de rivier, en bier is in de lodges duurder en niet overal te krijgen. Neem dus wat te knabbelen en te drinken mee uit Sandakan voor de uren tussen de cruises.
Je camera droog houden
Op de rivier kan het zomaar gaan regenen. Een regenjas en een droogzak voor je camera horen in de boot, zeker in de middag, als er korte buien vallen.
Onze vijf highlights van de Kinabatangan
Heb je twee of drie dagen aan de rivier? Dan zouden wij deze vijf in elk geval meenemen:
- De cruise bij zonsondergang, als de neusapen hun slaapplek zoeken
- De cruise bij zonsopkomst, met mist op het water en neushoornvogels boven je hoofd
- Zoveel mogelijk cruises voor je kans op de dwergolifanten
- De nachtwandeling of nachtcruise met een zaklamp langs de oever
- Het oxbow-meer na de eerste ochtendcruise
Rijd je via Sandakan, stop dan ook bij de Gomantong-grotten, en plan als het kan eerst een ochtend bij de orang-oetans van Sepilok.
Dus wat moet je echt gedaan hebben aan de Kinabatangan?
Eigenlijk maar één ding: zo vaak mogelijk het water op. Alles wat de Kinabatangan bijzonder maakt, zie je vanuit dat bootje, en elke cruise is anders dan de vorige.
Moeten we er toch één uitlichten, dan is het de cruise aan het eind van de middag. De neusapen die ruziënd hun slaapboom kiezen, de krokodillen op de modder en de zon die achter het bos verdwijnt: dat is de Kinabatangan in twee uur.
En boek die tweede nacht. Niet omdat er dan meer op het programma staat, maar omdat je dan nog een ochtend en een avond hebt waarop de olifanten wel eens aan het water kunnen staan.
