In Ijen begint het mooiste deel van de dag als de rest van Java nog slaapt, met een hoofdlamp en een gasmasker om je nek. Je loopt in een colonne lichtjes de berg op, het pad wordt steiler, de lucht ruikt naar zwavel. En dan sta je op de rand en kijk je een krater in waar blauwe vlammen tussen de rotsen bewegen.
Het programma is kort, en dat is precies goed. Eén vulkaan, één nacht, een ochtend die je nooit meer vergeet. Daarna een stad met pittig eten, een savanne die je op Java niet verwacht, en een veerboot die op je wacht.
De vraag is dus niet wat je allemaal moet zien, maar hoe je het meeste uit die ene nacht haalt, en wat je doet met de dag erna.
Hoe je er komt, waar je slaapt en hoeveel dagen je nodig hebt, lees je in onze reisgids voor Ijen.
Zonsopkomst boven het kratermeer
Het blauwe vuur trekt je naar boven, maar het moment dat blijft hangen komt later. Rond half zes wordt het licht, en wat in het donker een zwart gat was, blijkt een turquoise meer van een kilometer breed. Kale kraterwanden eromheen, witte rookpluimen van de zwavelbron aan de oever, en achter je de vulkanen van Oost-Java in het eerste licht.
Het is het grootste zure kratermeer ter wereld, zo zuur dat er niets in leeft. Je ziet dat aan de kleur: geen blauw van zee of lucht, maar iets dat bijna onecht oogt.
De truc is om niet met de groep mee te lopen. De meeste tours draaien na de zonsopkomst meteen om, terwijl het licht dan juist mooi wordt. Blijf nog een half uur boven en loop een stuk langs de kraterrand: het uitzicht wordt beter naarmate je verder gaat, en de rand wordt steeds stiller.
Neem een warme laag mee. Op de kraterrand is het ‘s nachts tien graden of minder, en tot de zon er echt is, merk je dat.
Ons oordeel: het echte hoogtepunt van de nacht, ook als het vuur zich niet laat zien
Het blauwe vuur in de krater
Diep in de krater brandt zwavelgas met een blauwe vlam, en alleen in het donker zie je het. Vanaf de kraterrand daal je met je gids nog een half uur tot drie kwartier af over een steil pad van losse stenen, tot je bij de gasbron staat waar het vuur danst.
Zet hier je gasmasker op en houd hem op. Draait de wind en kom je in de rookwolk, ga dan meteen opzij en omhoog. Hoest je of word je duizelig, dan loop je terug naar boven. Met astma of hartklachten blijf je op de rand, waar de zonsopkomst net zo mooi is.
Het vuur is er niet elke nacht voor je. Mist, regen of te veel gas kunnen het verbergen, en bij te veel gas gaat de afdaling dicht. Vraag vlak voor vertrek bij je hostel hoe het ervoor staat.
Ons oordeel: een paar minuten die je reis een verhaal geven, mits het gas meewerkt
De zwavelmijnwerkers op het pad
In de krater wordt nog met de hand zwavel gewonnen. Mannen hakken de gele brokken los bij de gasbron en dragen ze in twee manden aan een draagstok omhoog, zeventig tot negentig kilo per keer, soms twee keer per dag. Veel van hen werken met niet meer dan een natte doek voor hun mond.
Ze verdienen rond IDR 1.000 tot 1.500 per kilo, voor een volle vracht een euro of vijf. Het werk is zwaar en ongezond, en voor veel families toch de belangrijkste inkomstenbron. Een deel van hen duwt inmiddels ook karretjes met toeristen de berg op.
Je loopt hier dus door iemands werkplek. Geef ze voorrang op het smalle pad, vraag eerst of je een foto mag maken en accepteer een nee. Wil je iets kopen, neem dan een zwavelfiguurtje bij de mijnwerkers zelf. Een praatje en een glimlach doen de rest.
Ons oordeel: het deel van Ijen dat je het langst bijblijft, en terecht
De afdaling in daglicht
De weg omhoog loop je in het donker, met je ogen op de hielen van degene voor je. De weg terug naar Paltuding voelt als een andere tocht. Opeens zie je waar je eigenlijk liep: over de flank van een vulkaan, met uitzicht over Oost-Java en de groene hellingen onder je.
Rond acht uur ben je terug bij de parkeerplaats, rond negen uur in de stad. Houd ook nu de mijnwerkers in de gaten: ze lopen met hun vracht dezelfde kant op.
Ons oordeel: de beloning voor wie niet meteen naar beneden rent
Baluran National Park
Een uur ten noorden van Banyuwangi ligt een landschap dat je op dit eiland niet verwacht. Baluran is de savanne van Java: open grasvlakten met de vulkaan Baluran op de achtergrond, mangrove langs de kust en met wat geluk herten, pauwen en wilde banteng.
Ga vroeg in de ochtend of laat in de middag, als de dieren actief zijn. Zoek vooral de savanne van Bekol en het strand van Bama op. Er komen weinig andere bezoekers, en dat maakt het een fijne dag om bij te komen van de nachtklim.
Kijk naar de dieren, maar voer ze niet.
Ons oordeel: de mooiste rustdag tussen de krater en de overtocht naar Bali
Nasi tempong en pecel rawon in Banyuwangi
Banyuwangi heeft een eigen keuken, en die is niet voor watjes. Nasi tempong is rijst met gekookte groenten, gebakken vis of tempeh en een sambal waar je ogen van gaan tranen. Pecel rawon is de zwarte runderbouillon van Oost-Java, hier opgediend met groenten in pindasaus.
Na een nacht zonder slaap is een kom soto ayam het perfecte ontbijt, en ‘s avonds staat gegrilde vis van de kust op het menu. Een maaltijd in een warung kost ongeveer €1,50.
Ons oordeel: het beste antwoord op een nacht van zwavel en kou
Heb je tijd over in Ijen?
Koffie op de hellingen rond Licin
De hellingen van de vulkaan zijn bedekt met koffieplantages, en de arabica van Ijen staat bekend als een van de betere van Java. Rond Licin slaap je in homestays tussen de struiken, dichter bij de krater. Een kop koffie van de berg waar je net op stond, smaakt dubbel.
Drakenfruit van de markt
Banyuwangi is een van de grootste telers van drakenfruit van Indonesië, en de roze vruchten liggen in stapels langs de weg. Koop er een paar op de markt voor onderweg naar Bali.
Bromo erbij
Kom je uit het westen, dan ligt Bromo op vier uur met de trein. Veel hostels in Malang verkopen een tour van een paar dagen die Bromo en Ijen combineert en eindigt bij de boot naar Bali.
Uitslapen voor de overtocht
Na de krater is het verleidelijk om meteen de boot te pakken. Slaap liever eerst een paar uur in Banyuwangi en vaar in de middag of de volgende ochtend. Dan kom je op Bali aan met energie in plaats van met wallen.
Onze vijf highlights van Ijen
Heb je twee of drie dagen? Dan zouden wij deze vijf sowieso doen:
- De zonsopkomst boven het turquoise kratermeer, met een half uur extra op de rand
- Het blauwe vuur in de krater, met een goed passend gasmasker
- Een praatje met de zwavelmijnwerkers, en een figuurtje dat je bij hen koopt
- Een vroege ochtend op de savanne van Baluran
- Een bord nasi tempong in Banyuwangi na de nachtklim
Blijft er daarna tijd over, rijd dan de helling op voor een kop koffie tussen de plantages van Licin.
Dus wat moet je echt gedaan hebben in Ijen?
Op de kraterrand gestaan op het moment dat het licht wordt. Het blauwe vuur is de reden dat je om middernacht in een busje stapt, maar het turquoise meer dat onder je verschijnt is wat je reis naar Ijen de moeite maakt, of de vlammen zich nu laten zien of niet.
Daarna mag je het tempo laten zakken. Blijf boven als de groepen omdraaien, geef de mijnwerkers op de terugweg de ruimte, en slaap uit voor je verder gaat. Baluran en een sambal die je ogen laat tranen maken de dag erna compleet.
En vergeet niet hoe kort deze stop is. Twee of drie dagen, één nacht, één ochtend. Juist daarom is het zo de moeite om die ochtend goed te doen.
