Bohol is het eiland waar je lijstje langer is dan je dagen. Heuvels, tarsiers, watervallen, een steilwand vol schildpadden en een strand met vuurshows, en dat allemaal binnen scooterafstand van elkaar. Je krijgt het in drie dagen niet allemaal mee, en dat hoeft ook niet.
Een paar dingen horen er hier echt bij: het water bij Balicasag, één dag zonder programma op de scooter, en die tien centimeter grote primaat in het bos bij Corella. Andere staan op elk bord langs Alona Beach en zijn vooral leuk als je naast je rondje over de jungleweggetjes een halve dag overhoudt. Bij de tarsiers telt bovendien waar je ze bekijkt: dat maakt voor die dieren letterlijk het verschil.
Dus: waar geef je je dagen op Bohol aan uit, en wat bewaar je voor later?
Ben je nog aan het plannen, dan vind je in onze reisgids voor Bohol hoeveel dagen je nodig hebt, waar je het beste slaapt en hoe je er komt.
Het binnenland op de scooter: Can-Umantad Falls en de rijstterrassen
Vrijwel iedere backpacker doet de heuvels en de tarsiers, en vrijwel niemand rijdt door naar het oosten van het eiland. Daar stort Can-Umantad Falls naar beneden, de hoogste waterval van Bohol, verscholen tussen rijstterrassen en jungleheuvels. Geen tourbussen, geen rij voor het zwemgat, alleen jij en een paar locals.
Een scooter kost vanaf ongeveer zeven euro per dag en je bent er een hele dag mee zoet, want de lus door het binnenland is lang. Combineer de waterval met de Cadapdapan Rice Terraces vlakbij en rijd op de terugweg door het Bilar Man-Made Forest. Neem je internationale rijbewijs mee en hou je helm op, want hier wordt echt gecontroleerd.
Vertrek vroeg en zorg dat je voor het donker terug bent. Op de binnenwegen lopen honden en karbouwen en die zie je pas als je er bijna bovenop zit. Rijd je liever niet zelf, dan is de tour langs verborgen watervallen en jungletrails de beste manier om alsnog op dit soort plekken te komen.
Ons oordeel: de beste dag die Bohol te geven heeft
Het water bij Balicasag: schildpadden, jacks en dolfijnen
Balicasag Island ligt op twintig minuten varen vanaf Panglao en is de reden dat duikers naar Bohol komen. Een steilwand die recht de diepte in valt, zeeschildpadden die zich niets van je aantrekken en scholen jacks die als een wolk om je heen draaien. Ook als je alleen snorkelt zie je hier meer dan op de meeste plekken waar anderen met een fles voor het water in gaan.
De boten vertrekken vroeg. De tochten die eerst naar wilde dolfijnen zoeken varen bij dageraad uit en doen daarna de snorkelstops, dus je bent voor het ontbijt al op zee. Een eilandhoptour die dolfijnen spotten en zwemmen met zeeschildpadden combineert is de makkelijkste manier om het in één ochtend te doen.
Blijf van het koraal af en ga er nooit op staan om even uit te rusten. Dat is de enige regel hier, en het is precies de regel die het vaakst wordt gebroken.
Ons oordeel: absoluut doen, ook als je niet duikt
De Chocolate Hills
1.268 kegelvormige heuvels, vrijwel allemaal even groot, midden in het groene binnenland. Er is geen foto die uitlegt waarom dit werkt, want op een plaatje zien ze eruit als een paar bulten. Vanaf het uitzichtpunt zie je pas hoe ver ze doorlopen, en snap je waarom het gebied op de kandidatenlijst voor UNESCO-erfgoed staat.
De heuvels liggen ver van Panglao, dus je gaat er met een tour heen of je rijdt zelf. De countryside tour die de heuvels, een tarsiersanctuarium en de Loboc River in één dag doet, kost vanaf ongeveer dertig euro inclusief lunch en duurt zo’n acht uur. Vervoer, entrees en de riviercruise zitten er meestal in.
Kom je in april of mei, dan zijn ze bruin en klopt de naam. Kom je in het regenseizoen, dan staan ze knalgroen. Wij vinden die groene versie eerlijk gezegd mooier, maar dan moet je wel op je boot durven gokken.
Ons oordeel: niet overslaan, en reken op een korte stop met een groots uitzicht
De tarsiers bij Corella
Een tarsier is ongeveer tien centimeter groot, heeft ogen die niet in zijn kop passen en zit overdag doodstil aan een tak in het donkerste stukje bos dat hij kon vinden. Bohol is een van de weinige plekken ter wereld waar je hem ziet. Bij het Philippine Tarsier Sanctuary in Corella zitten de dieren vrij in het bos en wijzen gidsen ze van een afstandje aan.
De entree is ongeveer twee euro en het sanctuarium is dagelijks open van 9.00 tot 16.00. Corella ligt op de route van de meeste countryside tours, en met een scooter combineer je het makkelijk met de Chocolate Hills op dezelfde dag.
Zet je flits uit, praat zacht en raak er nooit een aan. Deze dieren zijn zo gevoelig voor stress dat ze het in gevangenschap niet overleven, en een half uur vol geflits is voor hen geen kleinigheid. Reken op twintig minuten in het bos, niet op een ochtend.
Ons oordeel: absoluut doen, maar alleen in Corella
De Loboc River
De Loboc kronkelt door het groenste stuk van het binnenland, met jungle die aan beide kanten tot op het water hangt. Het is stil, het is warm en het is het tegenovergestelde van de drukte op Panglao. Voor veel reizigers is dit het rustigste uur van hun hele eilandhoproute.
De klassieke manier is de riviercruise: ongeveer twaalf euro inclusief lunchbuffet en zo’n uur varen op een drijvend restaurant. Zit je op een countryside tour, dan zit die cruise er meestal al bij. Wil je het anders, huur dan een kajak of een paddleboard: rustiger, goedkoper en je hoort de jungle in plaats van de muziek.
Kies bewust welke van de twee je doet. Wie de kajak neemt na een ochtend in een busje vol mensen, krijgt er een compleet andere middag voor terug.
Ons oordeel: ga voor de rivier, dan is het buffet een leuke bijkomstigheid
Alona Beach bij zonsondergang
Alona is het bekendste strand van Bohol en tegelijk het toeristische hart van het eiland: duikscholen, tourkantoortjes en strandbars op een rij. Overdag is het druk en warm, maar rond zonsondergang schuift het licht laag over het water en wordt het meteen een stuk aangenamer. Later op de avond doen ze op het strand de vuurshows.
Het strand kost je niets, een ligbed ongeveer twee euro. Je slaapt hier waarschijnlijk toch al om de hoek, dus je hoeft er niets voor te plannen. Een biertje kost zo’n euro twintig, dus een avond blijven hangen is nooit het probleem.
Eet alleen niet op het strand zelf. Daarover verderop meer.
Ons oordeel: een avond is genoeg, en dan het liefst je laatste
Heb je tijd over op Bohol?
De tarsiers op de goede plek bekijken
Ga naar het sanctuarium in Corella, waar de dieren los in het bos zitten en je ze vanaf het pad bekijkt. Dat is niet alleen de mooiste manier om ze te zien, het is ook de enige die goed is voor de dieren zelf. Tarsiers zijn zo stressgevoelig dat gevangenschap ze fataal wordt, dus krijg je ergens anders aangeboden om er een vast te houden of te aaien, zeg dan vriendelijk nee en rijd door naar Corella.
Eten bij een karinderia
Op het strand van Alona zit je mooi, dus neem daar je biertje bij zonsondergang. Voor je maaltijd rijd je tien minuten landinwaarts naar een karinderia: lechon, adobo of verse vis van de grill voor rond de twee euro vijftig. Dat is niet alleen goedkoper, het is ook waar je het lekkerste eet.
Zelf de countryside doen op een scooter
De countryside tour kost ongeveer dertig euro en neemt acht uur, van heuvel naar tarsier naar riviercruise. Kun en durf je zelf rijden, dan doe je vrijwel dezelfde ronde voor zeven euro scooterhuur plus een paar euro entree, en stop je waar jij wilt. Rij je liever niet zelf, dan is de tour een prima manier om alles in één dag te zien.
Een dag zonder programma
Het is verleidelijk om de countryside tour, de dolfijnentocht en de watervaltour alle drie vast te leggen. Boek er twee en houd een dag leeg met een scooter en een kaart. Dat is bijna altijd de dag die je onthoudt.
Onze vijf highlights van Bohol
Heb je maar een paar dagen? Dan zouden wij deze vijf sowieso meepakken:
- Een dag op de scooter door het binnenland, naar Can-Umantad Falls en de Cadapdapan Rice Terraces
- Balicasag Island, snorkelend of duikend, met de dolfijnenboot bij dageraad ervoor
- De Chocolate Hills vanaf het uitzichtpunt
- De tarsiers bij het sanctuarium in Corella, waar ze vrij in het bos zitten
- De Loboc River met een kajak in plaats van een cruiseboot
Blijft er daarna tijd over, ga dan bij zonsondergang naar Alona Beach voor de vuurshows, of rijd door naar de Anda-kant in het oosten. Daar komen bijna geen toeristen, maar reken wel op een lange rit heen en een lange rit terug.
Dus wat moet je echt gedaan hebben op Bohol?
Niets van deze lijst is verplicht. Bohol is geen eiland waar je bezienswaardigheden afvinkt, en de reizigers die er het meeste aan overhouden zijn meestal degenen die halverwege hun planning hebben losgelaten en op een scooter zijn gestapt. Dit lijstje is bedoeld om je te helpen kiezen, niet om je dagen vol te zetten.
Als we er dan toch één ding uit moeten halen: neem die scooter. Rijd het binnenland in tot je geen tourbus meer tegenkomt, stop bij het eerste karinderia dat je ziet, eet daar voor twee euro vijftig en rijd door tot je een waterval hoort. Dat kost je zeven euro en een dag, en het is het stuk Bohol dat je over een jaar nog navertelt.
En doe de tarsiers goed. Vijf minuten stil in het bos bij Corella, flits uit, handen thuis, terwijl een gids naar een tak wijst waar je zelf nooit iets had gezien. Dat is een van de weinige momenten op je reis waarop het echt uitmaakt welke plek je kiest.
