In Sidemen is het eerste hoogtepunt van de dag gratis: je doet je deur open en daar staat de Agung, boven een dal vol rijstterrassen. Als het helder is, tel je de ribbels op zijn flanken. Een uur later zit de vulkaan in de wolken en is het moment voorbij, tot de volgende ochtend.
Daarna vult de dag zich vanzelf, en niet te vol. Een wandeling over de dijkjes tussen de terrassen, een atelier waar een vrouw gouden draad door een weefgetouw haalt, een tempelcomplex op de flank van de berg. Sidemen is geen plek voor een lange lijst, wel voor een paar dingen die je goed doet.
Dus: wat doe je met twee of drie dagen in het dal, en waar zet je je wekker voor?
Hoe je er komt, waar je slaapt en hoeveel dagen je nodig hebt, lees je in onze reisgids voor Sidemen.
Wandelen door de rijstvelden
Dit is waarvoor je naar Sidemen komt, en je doet het te voet. Een lokale gids neemt je mee over de smalle dijkjes tussen de terrassen, langs irrigatiekanaaltjes, kleine tempels en boeren aan het werk, met de Agung bijna de hele tijd in beeld. Onderweg vertelt hij over het oude irrigatiesysteem van Bali, en dan kijk je anders naar al dat water.
De wandeling start bij de markt van Sidemen en duurt ongeveer twee uur, voor ongeveer €18 per persoon met gids. Hij is vrijwel vlak, met een paar kleine heuvels.
Vertrek rond zeven uur, voor de hitte en voor de wolken rond de vulkaan. De dijkjes zijn smal en na regen glad, dus trek schoenen aan die vies mogen worden.
Ons oordeel: het hart van Sidemen, en met een gids krijg je er het verhaal bij
De Agung beklimmen voor zonsopkomst
Wie echt iets wil voelen, klimt ‘s nachts de Agung op. De kortste route begint bij de tempel Pura Pasar Agung, niet ver van Sidemen. Je start rond half drie en loopt in drie tot vier uur tot vlak onder de top, net op tijd voor de zon.
Boven sta je boven de wolken, met uitzicht tot over Lombok en de Rinjani. Het laatste stuk klim je met handen en voeten. Steil, rotsig en koud bovenin: dit is een echte klim, en precies daarom vertel je er de rest van je reis over.
Een gids is verplicht, ongeveer IDR 400.000 tot 1.000.000, zo’n €20 tot €50. De Agung is een actieve vulkaan en gaat dicht bij verhoogde activiteit en tijdens grote ceremonies, dus check vooraf bij je gids of de berg open is.
Ons oordeel: de zwaarste nacht van je Bali-reis, en de ochtend die je het langst bijblijft
Besakih, de moedertempel
Op de flank van de Agung ligt Besakih, het grootste en belangrijkste tempelcomplex van Bali. Tientallen tempels staan er in terrassen tegen de berg, en voor de Balinezen is dit het spirituele hart van het eiland. Met een beetje geluk loop je een ceremonie tegen het lijf, met offers en muziek.
De entree voor buitenlanders is IDR 150.000, ongeveer €7,50, en daar zit een geleende sarong bij. Besakih is open van zeven uur ‘s ochtends tot zes uur ‘s avonds en ligt een klein uur rijden van Sidemen.
Ga vroeg, als de top van de Agung nog vrij is. Een gids bij de ingang is niet verplicht: zeg vriendelijk nee, of spreek vooraf een prijs af. En onderbreek een ceremonie nooit voor een foto.
Ons oordeel: de plek waar je ziet hoe heilig die berg boven het dal echt is
Songket en endek: weven in de dorpen
Sidemen is een van de plekken op Bali waar nog met de hand geweven wordt. In kleine ateliers zitten vrouwen achter houten weefgetouwen die al generaties meegaan, en werken ze gouden en zilveren draad in songket, de stof voor ceremonies. Of ze maken endek, de Balinese ikat.
Kijken is gratis. De ateliers liggen rond Telaga Tawang, zoals Pelangi Workshop en Rai Songket dan Ikat, en je loopt er na je ochtendwandeling zo binnen. Laat je de patronen en kleuren uitleggen.
Vraag ook naar de prijs, en waarom die zo hoog is. Een sarong kan weken werk zijn, en na dat antwoord koop je hier met plezier je sarong voor de tempels.
Ons oordeel: een souvenir dat ergens over gaat, en een middag die je nergens anders zo krijgt
Raften op de Telaga Waja
Niet ver van Sidemen stroomt de Telaga Waja door het groen van Oost-Bali, met stroomversnellingen en onderweg een paar kleine watervallen. Een raftingtocht duurt ongeveer drie uur, met lunch na afloop.
Het is de actiefste middag die het dal je geeft, en een mooie afwisseling na een ochtend wandelen of een dag tempels. Je ziet de vallei vanaf het water in plaats van vanaf een dijkje.
Ons oordeel: de spannendste halve dag in een dal dat verder vooral rust ademt
Tirta Gangga, onderweg naar Amed
Op de route van Sidemen naar Amed ligt het oude waterpaleis van de koning van Karangasem. Vijvers vol koikarpers, stapstenen over het water, fonteinen en beelden in een groene tuin. Je loopt letterlijk tussen de vissen door.
De entree is IDR 90.000, ongeveer €4,50, en voor een klein bedrag extra zwem je in het koele bronwater. Kom vroeg in de ochtend, voor de groepen.
Laat je chauffeur hier stoppen, want het ligt precies op de weg. Rond het paleis liggen ook rijstvelden, dus maak er gerust een korte wandeling van.
Ons oordeel: de mooiste pauze op de rit naar de kust
Heb je tijd over in Sidemen?
Zonsopkomst vanaf je eigen terras
Zet je wekker ook op een dag dat je niets van plan bent. Tussen half zes en zeven staat de Agung het vaakst helder boven het dal. Een kop koffie, je terras, het licht dat over de rijstvelden schuift: meer hoeft het niet te zijn.
Eten aan de familietafel
Vraag je gastheer of er gekookt wordt. Een avondmaal bij de familie, met rijst uit het dal, groente van het veld en sambal die net iets pittiger is dan je gewend bent, is vaak het lekkerste van je dag. Probeer ook bebek betutu, eend in kruiden gegaard, of krokante tempeh van de markt.
Babi guling voor de lunch
Op het hindoeïstische Bali eet je babi guling, het speenvarken, en het is op zijn best rond lunchtijd. Vraag in welke warung ze het die ochtend hebben geroosterd.
Een dag helemaal niets
Een boek, een veranda en regen die ‘s middags over het dal trekt. In Sidemen is dat een volwaardig dagplan, en na de rest van Bali misschien het beste plan van allemaal.
Onze vijf highlights van Sidemen
Heb je twee of drie dagen? Dan zouden wij deze vijf sowieso doen:
- Een wandeling met gids door de rijstvelden, vertrek rond zeven uur
- De nachtelijke klim op de Agung, als de berg open is
- Besakih in de vroege ochtend, met de top van de vulkaan nog vrij
- Een middag langs de weefateliers rond Telaga Tawang
- Tirta Gangga op de rit naar Amed, vroeg en met zwemkleding
Blijft er daarna een middag over, stap dan in een raft op de Telaga Waja.
Dus wat moet je echt gedaan hebben in Sidemen?
Eén ding: door de rijstvelden gelopen hebben met de Agung voor je. Over de dijkjes, langs de kanaaltjes en de boeren, terwijl de vulkaan nog helder boven het dal staat. Dat is Sidemen in één ochtend, en het is het beeld dat je meeneemt naar de kust.
Daarna kies je je eigen tempo. Wie avontuur zoekt, zet de wekker voor half drie en klimt naar de top. Wie rust zoekt, rijdt naar Besakih, loopt een atelier binnen en zit ‘s middags op de veranda als de regen komt. Allebei is goed.
En twijfel je of je een derde dag nodig hebt: neem hem. Het dal laat zich niet haasten, en juist die extra ochtend met een heldere Agung maakt het verschil.
